Page 13 - JAHONDA KORRUPTSIYAGA QARSHI KURASH TAJRIBASI

Xususan, Turkiston o’lkasining Rus imperiyasi tomonidan istilo qilingan

davrigacha korruptsiya qonuniylashtirilgan institutsional shakllarda namoyon

bo’lgan, xususan hukmron sinflarning vakillariga u yoki bu tarzda haq berish

feodal majburiyat xususiyatini kasb etgan. Masalan, oddiy dehqonlardan xonlar,

sultonlar, boylar va zodagonlarning boshqa vakillari foydasiga muntazam

ravishda “ushur” solig’i - ya’ni, hosilning o’ndan bir qismi undirilgan.

Chorvadorlar “zakot” solig’i to’laganlar – bu soliq miqdori u yoki bu turdagi

chorva molining muayyan boshiga teng bo’lgan. Bundan tashqari,

zodagonlarning vakillariga va oqsoqollariga har xil turdagi sovg’a-salomlar

7
berilishi lozim bo’lgan .
XVIII asrning oxiridan boshlab G’arb mamlakatlarda korruptsiyaga

nisbatan munosabat butunlay o’zgara boshladi. Xususan, 1787 yilda AQSH

Konstitutsiyasiga binoan, pora olish aniq ko’rsatilgan jinoyatlar sarasiga kiritildi.

Bu jamiyat va davlat xokimiyati ishining sifati va nazoratiga ko’proq ta’sir
ko’rsata boshladi. Oqibatda, AQSH XIX asr ikkinchi yarmi va XX asrda

dunyoning bir qancha rivojlangan mamlakatlarini ortda qoldirib, korruptsiya
8
illatni yo’qga chiqardi va jahon mamlakatlari e’tirofiga sabab bo’ldi .
XX asrning ikkinchi yarmida korruptsiya tobora kuchaydi hamda halqaro

muammoga aylandi, yuqori mansabdor shaxslarning poraho’rligi ortib, ko’plab

mamlakatlarning rivojlanishiga sal’biy ta’sir ko’rsata boshladi. Jahonda 1995 yil

31 dekabr’ “Financial Times” gazetasi tashabbusi bilan 1995 yilni

“Korruptsiyaga qarshi kurash” yili deb e’lon qildi. Korruptsiyaviy jinoyatlarga

qarshi kurashish va uni oldini olish maqsadida BMT dunyoda 9-dekabr’ kunini

“Halqaro korruptsiyaga qarshi kurashish” kuni deb e’lon qildi. Hozirgi kunga

qadar sayyoramizning barcha mamlakatlarida ushbu kun korruptsiyaga qarshi

7 Ismailov B.I. “Korruptsiyaga qarshi kurashning xalqaro-huquqiy asoslari” maxsus kursi bo’yicha ma’ruza
matni. –T.,Adliya vazirligi huzuridagi YUMOM. 11-b.
8
Bardhan P. Sorruption and development: a reviyew of issuyes. - In: Politisal sorruption: sonsepts and sontexts / ed.
Heidenheimer A. J.Johnston M. 3rd ed.New Brunswisk, NJ:Transastion, 2002. - ISBN 978-0-7658-0761-8 - P. 331
12