Page 18 - JAHONDA KORRUPTSIYAGA QARSHI KURASH TAJRIBASI

1.2. KORRUPTSIYANI KELTIRIB CHIQARUVCHI SABABLAR.

Hoziri kunda jahonda biror bir davlat yo’qki korruptsiya va u bilan bog’liq

muammolarga duch kelmagan bo’lsa. Dunyo halqlari ushbu xavfli va zararli

odatning oqibatlarini anglab yetgan bo’lsada, ommaviy kurashni olib borishga

ba’zan ojizlik qilmoqda. Mavjud davlatlar o’zining siyosiy mavqeyini

mustahkamlashda avvalo, antikorruptsion hatta-harakatlarni kuchaytirishni lozim

deb biladi. Davlat miqyosida korruptsiyaga qarshi turish kerak bo’lsa, avvalo

kurashni nimadan boshlash va kimlarga qarshi kurashish kerakligini anglamoq shart.

Buning uchun korruptsion holatlarni keltirib chiqaruvchi sabablarga keltirib o`tish

kerak.

Korruptsion harakatlar o’zicha paydo bo’lmaydi. Bunda insonlarning

g’ayriqonuniy maqsadlari, huquq va ahloq normalarining zaifligi, jirkanch jinoiy

harakatlarning ma’lum asosi mavjud bo’ladi. Zero, jamiyatda huquqiy va siyosiy
madaniyatning pastligi, odamlar o’z xaq- huquqlarini anglamasligi, shundan kelib

chiqib burch va ma’suliyatlarini bilmasligi, hokimiyat idoralarining esa o’zi
bo’larchilikka yo’l qo’yishi, shaxsiy manfaatning inson psixologiyasida

turg’unlashuvi korruptsiya uchun zamin bo`lib xizmat qiladi. Ammo, korruptsiyani

ham keltirib chiqaruvchi bir qancha sabablar mavjud.

Masalan, insoniyat tarixida davlatlar taraqqiy etishining qadimgi davrlarida

korruptsiya sovg’a berish va olish bilan boshlangan. Keyinroq korruptsion holatlar

vaziyat taqozosi bilan o’z-o’zidan rivojlanib, ko’lami kengayishi natijasida

korruptsionerlarni rejasi shaxsiy boylik orttirishga aylandi. Biroq farqli ravishda

endi shaxsiy manfaat ko’lami ancha kengaydi va zarari ortib bordi. Va, bugun

kechagidan ko’proq istak paydo bo’la boshladi.

Davrlar, tuzumlar, siyosiy kayfiyatlar o’zgardi, davlatlar iqtisodiyoti ko`tarildi.

Biroq, taraqqiy etgan zamonaviy davlatlarda ham korruptsionerlarning asosiy

maqsadi moddiy manfaatdorlikka aylandi. Bundan ham dahshatlisi davlat mulkini
17