Page 21 - JAHONDA KORRUPTSIYAGA QARSHI KURASH TAJRIBASI

Mazkur sabablar umumiylik kasb ermaydi va turli davlatlarda turlicha farqlar

bilan namoyon b`ladi. Jahon tajribasida korruptsiyani oldini olish maqsadida uning

sabablari o’rganilgan va aynan sabablarni yo’qotish orqali ijobiy natijaga erishilgan.

Masalan, Osiyoda yirik iqtisodiy salohiyatga erishgan mamlakatlardan biri Singapur

davlati korruptsiyaga qarshi kurashda qisqa muddatlarda katta ijobiy natijalarga

erishishga muyassar bo’lgan. Korruptsiya va u bilan bog’liq amaliyotlarni hozirgi

kunda bir nechta turlari mavjud. Ularga quyidagilarni kiritishimiz mumkin.

 Maishiy korruptsiya - asosan mansabdor shaxslar va davlat xizmatchilarining

kundalik ish faoliyatida fuqarolar bilan munosabatlarida namoyon bo`ladi.

 Ishbilarmonlik korruptsiyasi - hokimiyat vakillarining tadbirkorlik sub’ektlari

bilan munosabatlarida uchraydi.

 Oliy xokimiyat organlari korruptsiyasi - siyosiy hukmron doiralar hamda odil

sudlov tizimi faoliyatida uchraydigan korruptsiya turlaridir.

Ularning mavjudligi davlat xokimiyati organlarida jiddiy oqibatlarni keltirib

chiqaradi. Maishiy va ishbilarmonlik korruptsiyasi nisbatan kam ko’rsatkichli
jarayon bo’lsada, oliy xokimiyat organlarning o’z lavozim vakolatlaridan chiqib,

jinoyatga qo’l urishi mamlakatga hiyonat darajasida baholanadi.

Korruptsiyaviy jinoyatlar kelib chiqishining bir necha omillari bo’lib, ular

davlat yoki xalqning tarixiy shart-sharoitlari, madaniyati, dini hamda milliy

xususiyati orqali shakllanadi. Ular quyidagi ko’rinishda namoyon bo’ladi:

 antropologik omillar, bunda insonning ziddiyatli tabiati, ezgulik va yovuzlikning

doimiy kurashi, insonning kam kuch sarflab ko’proq foyda olishga intilishi;

 iqtisodiy omillar, bunda tadbirkorlik faoliyatining yuqori darajadagi xarajatlari

(“qonunga bo’ysunish bahosi”), bozor xo’jaligi doirasidagi raqobat,

iqtisodiyotning turli sektorlarining notekis rivojlanishi;

20