Page 23 - JAHONDA KORRUPTSIYAGA QARSHI KURASH TAJRIBASI

huquqiy masala sifatidagi mohiyati aks ettirilgan. Biroq uning ma’naviy-ahloqiy

jihati e’tibordan chetda qoldirilgan. Bu esa ushbu taxdidning oldini olishga

qaratilgan ma’naviy tarbiyaviy ishlar natijadorligini kuchaytirishni talab qiladi.

Korruptsiyaviy jinoyatlarning sodir etilishiga sharoit yaratuvchi omillar bu

illat ustidan boshqaruv va ijtimoiy nazorat shaklining yetarli yohud kuchli

emasligidan va boshqa ko’plab ob’ektiv sabablar oqibatida yuzaga keladi. Natijada

yangi va o’zgacha sabablar ham vujudga kelishi, rivojlanishi mumkin.

Ularga misol tariqasida quyidagilar ko’rsatiladi:

 rejalashtirishning noto’g’riligi, shartnoma talablarini ishtirokchilar tomonidan

buzilishi, xizmat faoliyatini tashkil etishdagi nuqsonlar (majburiyatlarni taqsimlash,

vakolatni belgilash, ish hajmining ko’pligi va h.k);

 kadrlarni tanlash va joy-joyiga qo’yishdagi kamchiliklar (bilimsiz va tajribasi yo’q

yoki ishonchsiz shaxslarni qarindosh-urug’chilik(nepotizm), tanish-bilishchilik

asosida ishga qabul qilish va shunga o’xshash holatlar);
 hisob-kitob va nazoratning sustligi;

 xo’jasizlik va ortiqcha sarf-xarajatga yo’l qo’yib berish (energiya manbalaridan,
moddiy va odam resurslaridan tejamkorliksiz foydalanish), tarbiyaviy ishlardagi

nuqsonlar;

 huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat organlari faoliyatidagi mansabdor shaxslar,

hizmatchilarning foydasi va sarf-harajatlari va ular tomonidan hizmat vazifalarini

bajarishi ustidan nazoratni yo’qligi, shuningdek, korruptsiyaviy holatlarga

e’tiborsizlik;

Korruptsiyaviy jinoyatlarning sabablari bevosita uning mohiyati va turkumiga

qarab ham farqlanishi mumkin. Ular iqtisodiy, siyosiy, tashkiliy xususiyatlardir.

Korruptsiyaviy jinoyatlarning iqtisodiy sabablariga quyidagilarni kiritish

mumkin: birinchidan, iqtisodiy beqarorlik. Avvalo, inflyatsiyada namoyon bo’ladi,

ya’ni pul mablag’larining qadrsizlanishi tufayli davlat va mahalliy davlat organlari

xizmatchilarining har qanday daromad manbalarini izlashlariga; ikkinchidan, juda
22