Page 22 - JAHONDA KORRUPTSIYAGA QARSHI KURASH TAJRIBASI

 ijtimoiy omillar, bunda jamiyatning ijtimoiy tabaqalashuvi, “xavfli guruhlar” ning

mavjudligi, mehnat qonunchiligining buzilishi, muhojir ishchilar, ayollar va

o’smirlar mehnatidan foydalanishda ijtimoiy adolat printsiplariga rioya

etilmasligi kabilar;

 huquqiy omillar, bunda tadbirkorlikning huquqiy asosi nomukammalligi, bozor

xo’jaligining o’zgarib boruvchi shart-sharoitlari bilan mavjud qonunchilik bazasi

o’rtasida ziddiyat mavjudligi, uy xo’jaligining tartibga solinmasligi;

 ahloqiy omillar, bunda qonunchilik hamda tadbirkorlikning ahloqiy asoslari

o’rtasidagi ziddiyatlar, davlat va jamiyat, davlat va individ manfaatlari o’rtasidagi

ziddiyatlar, milliy an’analarning hisobga olinmasligi, diniy qoidalarning ta’siri,

 siyosiy omillar, bunda hokimiyat va yirik kapital o’rtasidagi o’zaro munosabatlar,
oligarxiyaning shakllanishi, hokimiyat kuchi hamda iqtisodiy faoliyatga ta’sir

ko’rsatishning kuchga asoslangan usullari o’rtasidagi nisbat kabi omillar sabab

bo’lmoqda.

Korruptsiyani paydo qiluvi omillar darajasini G.Bekker tomonidan ishlab

chiqilgan jinoiy faoliyatni taxlil qilish uchun mo’ljallangan universal apparatdan

foydalangan holda hisoblash mumkin. Bunda mas’ul xodim pora qabul qilganida,

uning qiymatiga nisbatan sub’ektiv baho beradi:

S-poradan olingan nafning sub’ektiv bahosi;

P-jazolanish ehtimolining sub’ektiv bahosi;

D-jazolanishdan yo’qotadiganlarining sub’ektiv bahosi.

Poradan (ER) kutiladigan sof foyda quyidagiga teng bo’ladi:

ER=(1-p)S+p(S-D)=S-pD

Agarda ushbu qiymat ijobiy chiqsa, pora olish yo’li tanlanadi, agarda salbiy
12
bo’lsa-qonuniy faoliyat tanlanadi . Ushbu formulada korruptsiyaning iqtisodiy –

12
Besker G.S. Grime and punishment an esonomis approach. Jurnal of Politisal esonomy. vol, 76, n.2. 1998
21