Page 20 - JAHONDA KORRUPTSIYAGA QARSHI KURASH TAJRIBASI

fuqarolarning muntazam o’zaro aloqasi bilan bog’liq (ro’yxatdan o’tkazish,

jarimalar, litsenziyalash, turli ruxsatnomalar olish va sh.k.) holda rivojlanadi.

Yuqori darajadagi korruptsiya hokimiyat organlarida ishlaydigan siyosatchilar, oliy

martabali amaldorlarni qamrab oladi va juda katta qimmatga ega bo’lgan qarorlar

qabul qilish bilan bog’liq (qonunlarni ilgari surish va qabul qilish, davlat

buyurtmalari, mulk shakllarini o’zgartirish va sh.k.) holda rivojlanadi va jamiyatga

jiddiy zarar beradi. Aksariyat hollarda korruptsiya bitimidan manfaatdor bo’lgan

ikkala tomon ayni bir davlat hokimiyati organida ishlaydi. Masalan, quyi turuvchi

davlat organining amaldori o’zidan yuqori turuvchi boshlig’iga(ya’ni o’ziga)

homiylik qilishi yoki qo’shimcha mablag’lar, resurslar, vakolatlar berishi uchun

pora beradi. Boshqacha aytganda, o’zaro hamfikr, hamtovoq bo’lishni ko’rsatadi.

Korruptsiya harakati oddiy odamlar o’rtasida emas, aksariyati mansabdorlar,

vakolat egalari va ularga bo’ysunuvchilar o’rtasida sodir bo’ladi. Korruptsiyaning

rivojlanish darajasi turlicha jamiyatlarda bir-biridan farq qilib, avvalo, jamiyatning
iqtisodiy ahvoliga moslashgan tarzda namoyon bo’ladi. Uning xususiyati, qamrovi,

ko’lami yuzasidan turlicha ko’rinishda bo’lishi mumkin. Korruptsiyaning turlari
bilan hamohang tarzda uni keltirib chiqaruvchi bir qancha sabablar ham mavjud.

Ushbu sabablarga quyidagilar kiradi:

 iqtisodiy sabab, bunda davlat hizmatchilarining past oylik maoshlari, ularning

tadbirkorlik va fuqarolik faoliyatiga ta’sir ko’rsatishda yuqori vakolatga

egaligi;

 institutsional sabab, bunda davlat idoralari ishidagi yopiqlik hisobotlar

tizimidagi qo’shib yozishlarning mavjudligi, qonunchilik tizimida

shaffoflikning yo’qligi, davlatning kuchsiz (etakchilik qobiliyati bo’lmasada)

noxolis kadrlar siyosati;

 ijtimoiy-madaniy sabab, bunda jamiyatning intizomsizligi, axborotga ega

emaslik, jamoatchilik nazoratining passivligi, befarqlik.

19