Page 19 - JAHONDA KORRUPTSIYAGA QARSHI KURASH TAJRIBASI

talon-taroj qilishga qadar borib yetmoqda. Oqibatda davlatga, xalqqa tegishli

bo’lgan millionlab mablag’lar, boyliklar nopok yo’llar bilan o’zlashtirilib, mamlakat

rivojiga jiddiy zarar yetkazayotgani ayanchli holat albatta.

Dunyo tajribasiga tayanib korruptsiyaning sabablarini turli darajada baholash

mumkin. Mazkur sabablarni avvalo, mamlakatning taraqqiyot darajasi, xalqning

mentaliteti, boshqaruv organlari faoliyatiga qarab baholash zarur. Boisi ko’plab

halqlarda o’ziga xos bo’lgan tafakkur, ma’naviyat, psixologiya hamda turlicha

rivojlanish darajasidagi mental harakterga ega ekanlik, ularning korruptsiyaga

bo’lgan munosabatlariga ham ta’sir etishi tabiiy holatdir. Demak, korruptsiyaga yo’l

qo’yish darajasi bu millatning psixologiyasi, an’analari, o’zaro munosabatlariga

ko’proq bog’liq. SHunday bo’lsada, korruptsiyaga qarshi kurash bo’yicha dunyo

halqlari, davlatlari, mintaqalar darajasida tadqiqotlar olib borilmoqda hamda

korruptsiya harakatlarining bir qancha turi, ko’rinishlari mavjud.

Avvalo, sub’ekt (harakatga sababchi)larning maqomiga ko’ra:
hokimiyat organlaridagi korruptsiya;

xususiy sektordagi korruptsiya
siyosatdagi korruptsiya yoki siyosiy korruptsiya doirasida yuz berishi

mumkin.

Korruptsion holatlarning bog’liqlik darajasi va ko’lamiga ko’ra:

 quyi darajadagi korruptsiya;

 yuqori darajadagi korruptsiya;

 vertikal korruptsiya ko’rinishida bo’ladi.

Uning o’zgalarga ta’siri va ijtimoiy xavflilik darajasiga ko’ra:

 korruptsiya-qilmish;

 korruptsiya-jinoyat deb baholash mumkin.

Faoliyat ko’rsatish darajalariga ko’ra quyi va yuqori darajadagi yoki vertikal

korruptsiya farqlanadi. Quyi darajadagi korruptsiya -hokimiyat va boshqaruv

organlarining o’rta va yuqori darajaga nisbatan keng tarqalgan; amaldorlar va
18