Page 210 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[287] 210 พจนานุกรมพุทธศาสตร

จนมีการเคลื่อนไหวที่พอดี — Iriyàpatha~: suitable posture)

Vism. 127; Vin.A.II.429; MA.II.911. วิสุทฺธิ.1/161; วินย.อ.1/524; ม.อ.3/570.
1
[287] สัปปุริสธรรม 7 (ธรรมของสัตบุรุษ, ธรรมที่ทํ าใหเปนสัตบุรุษ, คุณสมบัติของ
คนดี, ธรรมของผูดี — Sappurisa-dhamma: qualities of a good man; virtues of a

gentleman)

1. ธัมมัญุตา (ความรูจักธรรม รูหลัก หรือ รูจักเหตุ คือ รูหลักความจริง รูหลักการ รูหลัก
เกณฑ รูกฎแหงธรรมดา รูกฎเกณฑแหงเหตุผล และรูหลักการที่จะทํ าใหเกิดผล เชน ภิกษุรูวา

หลักธรรมขอนั้นๆ คืออะไร มีอะไรบาง พระมหากษัตริยทรงทราบวาหลักการปกครองตามราช
ประเพณีเปนอยางไร มีอะไรบาง รูวาจะตองกระทํ าเหตุอันนี้ๆ หรือกระทํ าตามหลักการขอนี้ๆ จึง

จะใหเกิดผลที่ตองการหรือบรรลุจุดหมายอันนั้นๆ เปนตน — Dhamma¤¤utà: knowing the
law; knowing the cause)

2. อัตถัญุตา (ความรูจักอรรถ รูความมุงหมาย หรือ รูจักผล คือ รูความหมาย รูความมุง
หมาย รูประโยชนที่ประสงค รูจักผลที่จะเกิดขึ้นสืบเนื่องจากการกระทํ า หรือความเปนไปตาม

หลัก เชน รูวาหลักธรรมหรือภาษิตขอนั้นๆ มีความหมายวาอยางไร หลักนั้นๆ มีความมุงหมาย
อยางไร กํ าหนดไวหรือพึงปฏิบัติเพื่อประสงคประโยชนอะไร การที่ตนกระทํ าอยูมีความมุงหมาย

อยางไร เมื่อทํ าไปแลวจะบังเกิดผลอะไรบาง ดังนี้เปนตน — Attha¤¤utà: knowing the
meaning; knowing the purpose; knowing the consequence)

3. อัตตัญุตา (ความรูจักตน คือ รูวา เรานั้น วาโดยฐานะ ภาวะ เพศ กํ าลัง ความรู ความ

สามารถ ความถนัด และคุณธรรม เปนตน บัดนี้ เทาไร อยางไร แลวประพฤติใหเหมาะสม และ
รูที่จะแกไขปรับปรุงตอไป — Atta¤¤utà: knowing oneself)

4. มัตตัญุตา (ความรูจักประมาณ คือ ความพอดี เชน ภิกษุรูจักประมาณในการรับและ
บริโภคปจจัยสี่ คฤหัสถรูจักประมาณในการใชจายโภคทรัพย พระมหากษัตริยรูจักประมาณใน

การลงทัณฑอาชญาและในการเก็บภาษี เปนตน — Matta¤¤utà: moderation; knowing how
to be temperate; sense of proportion)

5. กาลัญุตา (ความรูจักกาล คือ รูกาลเวลาอันเหมาะสม และระยะเวลาที่ควรหรือจะตองใชใน

การประกอบกิจ ทํ าหนาที่การงาน หรือปฏิบัติการตางๆ เชน ใหตรงเวลา ใหเปนเวลา ใหทันเวลา ให
พอเวลา ใหเหมาะเวลา เปนตน — Kàla¤¤utà: knowing the proper time; knowing how to
choose and keep time)

6. ปริสัญุตา (ความรูจักบริษัท คือ รูจักชุมชน และรูจักที่ประชุม รูกิริยาที่จะประพฤติตอชุมชน

นั้นๆ วา ชุมชนนี้เมื่อเขาไปหา จะตองทํ ากิริยาอยางนี้ จะตองพูดอยางนี้ ชุมชนนี้ควรสงเคราะห
อยางนี้ เปนตน — Parisa¤¤utà: knowing the assembly; knowing the society)

7. ปุคคลัญุตา หรือ ปุคคลปโรปรัญุตา (ความรูจักบุคคล คือ ความแตกตางแหง

บุคคลวา โดยอัธยาศัย ความสามารถ และคุณธรรม เปนตน ใครๆ ยิ่งหรือหยอนอยางไร และรู