Page 206 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[282] 206 พจนานุกรมพุทธศาสตร

2. ธัมมวิจยะ (ความเฟนธรรม, ความสอดสองสืบคนธรรม — Dhammavicaya: truth
investigation)

3. วิริยะ (ความเพียร — Viriya: effort; energy)

4. ปติ (ความอิ่มใจ — Pãti: zest; rapture)
5. ปสสัทธิ (ความผอนคลายสงบเย็นกายใจ — Passaddhi: tranquillity; calmness)

6. สมาธิ (ความมีใจตั้งมั่น จิตแนวแนในอารมณ — Samàdhi: concentration)

7. อุเบกขา (ความมีใจเปนกลางเพราะเห็นตามเปนจริง — Upekkhà: equanimity)

แตละขอเรียกเต็ม มี สัมโพชฌงค ตอทายเปน สติสัมโพชฌงค เปนตน.

D.III.251,282; Vbh.277. ที.ปา.11/327/264; 434/310; อภิ.วิ.35/542/306.

[282] ภรรยา 7 (ภรรยาแบบตางๆ จํ าแนกโดยคุณธรรม ความประพฤติ ลักษณะนิสัย และ
การปฏิบัติตอสามี — Bhariyà: seven types of wives)

1. วธกาภริยา (ภรรยาเยี่ยงเพชฌฆาต, ภรรยาที่คิดราย ซื้อไดดวยเงิน มิไดอยูกินดวยความ

พอใจ ยินดีชายอื่น ดูหมิ่นและคิดทํ าลายสามี — Vadhakà-bhariyà: a wife like a slayer;
destructive wife)

2. โจรีภริยา (ภรรยาเยี่ยงโจร, ภรรยาผูลางผลาญทรัพยสมบัติ — Corã~: a wife like a
robber; thievish wife)

3. อัยยาภริยา (ภรรยาเยี่ยงนาย, ภรรยาที่เกียจคราน ไมใสใจการงาน กินมาก ปากราย หยาบคาย

ใจเหี้ยม ชอบขมสามี — Ayyà~: a wife like a mistress: Madam High and Mighty)
4. มาตาภริยา (ภรรยาเยี่ยงมารดา, ภรรยาที่หวังดีเสมอ คอยหวงใยเอาใจใสสามี เหมือน

มารดาปกปองบุตร และประหยัดรักษาทรัพยที่หามาได — Màtà~: a wife like a mother;
motherly wife)

5. ภคินีภริยา (ภรรยาเยี่ยงนองสาว, ภรรยาผูเคารพรักสามี ดังนองรักพี่ มีใจออนโยน รูจัก

เกรงใจและคลอยตามสามี — Bhaginã~: a wife like a sister; sisterly wife)
6. สขีภริยา (ภรรยาเยี่ยงสหาย, ภรรยาที่เปนเหมือนเพื่อน พบสามีเมื่อใด ก็ปลาบปลื้มดีใจ

เหมือนเพื่อนพบเพื่อนที่จากไปนาน เปนผูมีการศึกษาอบรม มีกิริยามารยาท ความประพฤติดี
ภักดีตอสามี — Sakhã~: a wife like a companion; friendly wife)

7. ทาสีภริยา (ภรรยาเยี่ยงทาสี, ภรรยาที่ยอมอยูในอํ านาจสามี ถูกขูตะคอกเฆี่ยนตี ก็อดทนไม
โกรธตอบ — Dàsã~: a wife like a handmaid; slavish wife)

ทานสอนใหภรรยาสํ ารวจตนวา ที่เปนอยู ตนเปนภรรยาประเภทไหน และจะใหดีควรจะเปน

ภรรยาประเภทใด; สํ าหรับชาย อาจใชเปนหลักสํ ารวจอุปนิสัยของตนวาควรแกหญิงประเภทใด
เปนคูครอง และสํ ารวจหญิงที่จะเปนคูครองวาเหมาะกับอุปนิสัยของตนหรือไม.

A.IV.91; J.II.347. องฺ.สตฺตก.23/60/92; ชา.อ.4/92.