Page 216 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[295] 216 พจนานุกรมพุทธศาสตร

1. วิราคะ คือ ความคลายกํ าหนัด, ความไมติดพัน เปนอิสระ (Viràga: detachment;
dispassionateness) มิใชเพื่อความกํ าหนัดยอมใจ หรือเสริมความติดใคร

2. วิสังโยค คือ ความหมดเครื่องผูกรัด, ความไมประกอบทุกข (Visa§yoga: release from
bondage) มิใชเพื่อผูกรัด หรือประกอบทุกข

3. อปจยะ คือ ความไมพอกพูนกิเลส (Apacaya: dispersion of defilements) มิใชเพื่อ

พอกพูนกิเลส
4. อัปปจฉตา คือ ความอยากอันนอย, ความมักนอย (Appicchatà: wanting little) มิใช

เพื่อความอยากอันใหญ, ความมักใหญ หรือมักมากอยากใหญ

5. สันตุฏฐี คือ ความสันโดษ (Santuññhi: contentment) มิใชเพื่อความไมสันโดษ
6. ปวิเวก คือ ความสงัด (Paviveka: seclusion; solitude) มิใชเพื่อความคลุกคลีอยูในหมู

7. วิริยารัมภะ คือ การประกอบความเพียร (Viriyàrambha: energy; exertion) มิใชเพื่อ

ความเกียจคราน
8. สุภรตา คือ ความเลี้ยงงาย (Subharatà: being easy to support) มิใชเพื่อความเลี้ยงยาก

ธรรมเหลานี้ พึงรูวาเปนธรรม เปนวินัย เปนสัตถุสาสน คือคํ าสอนของพระศาสดา; หมวดนี้

ตรัสแกพระนางมหาปชาบดีโคตมี

Vin.II.259; A.IV.280. วินย.7/523/331; องฺ.อฏก.23/143/289.
[295] ลักษณะตัดสินธรรมวินัย 7 หรือ หลักกํ าหนดธรรมวินัย 7

(Dhammavinaya-jànanalakkhaõa: criteria of the Doctrine and the Discipline)

ธรรมเหลาใดเปนไปเพื่อ
1. เอกันตนิพพิทา (ความหนายสิ้นเชิง, ไมหลงใหลเคลิบเคลิ้ม — Ekantanibbidà:

disenchantment)
2. วิราคะ (ความคลายกํ าหนัด, ไมยึดติดรัดตัว เปนอิสระ — Viràga: detachment)

3. นิโรธ (ความดับ, หมดกิเลสหมดทุกข — Nirodha: extinction)

4. อุปสมะ (ความสงบ — Upasama: calm; peace)

5. อภิญญา (ความรูยิ่ง, ความรูชัด — Abhi¤¤à: discernment; direct knowledge)
6. สัมโพธะ (ความตรัสรู — Sambodha: enlightenment)
7. นิพพาน (นิพพาน — Nibbàna)

ธรรมเหลานี้ พึงรูวาเปนธรรม เปนวินัย เปนสัตถุสาสน คือคํ าสอนของพระศาสดา; หมวดนี้
ตรัสแกพระอุบาลี

A.IV.143. องฺ.สตฺตก.23/80/146.

[296] โลกธรรม 8 (ธรรมดาของโลก, เรื่องของโลก, ความเปนไปตามคติธรรมดาซึ่งหมุน