Page 237 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 10 237 [323]

[323] ทศพลญาณ (บาลีเรียก ตถาคตพลญาณ 10 คือ พระญาณอันเปนกํ าลังของพระ
ตถาคต 10 ประการ ที่ทํ าใหพระองคสามารถบันลือสีหนาท ประกาศพระศาสนาไดมั่นคง —

Dasa-bala¤àõa: the Ten Powers of the Perfect One)
1. ฐานาฐานญาณ (ปรีชาหยั่งรูฐานะและอฐานะ คือ รูกฎธรรมชาติเกี่ยวกับขอบเขตและขีด

ขั้นของสิ่งทั้งหลายวา อะไรเปนไปได อะไรเปนไปไมได และแคไหนเพียงไร โดยเฉพาะในแง
ความสัมพันธระหวางเหตุกับผล และกฎเกณฑทางจริยธรรม เกี่ยวกับสมรรถวิสัยของบุคคล ซึ่ง

จะไดรับผลกรรมที่ดีและชั่วตางๆ กัน — òhànàñhàna-¤àõa: knowledge of instance and
no instance; knowledge of possibilities and impossibilities)

2. กรรมวิปากญาณ (ปรีชาหยั่งรูผลของกรรม คือ สามารถกํ าหนดแยกการใหผลอยางสลับ

ซับซอน ระหวางกรรมดีกับกรรมชั่ว ที่สัมพันธกับปจจัยแวดลอมตางๆ มองเห็นรายละเอียดและ
ความสัมพันธภายในกระบวนการกอผลของกรรมอยางชัดเจน — Kammavipàka-¤àõa:

knowledge of the ripening of action; knowledge of the results of kamma)
3. สัพพัตถคามินีปฏิปทาญาณ (ปรีชาหยั่งรูขอปฏิบัติที่จะนํ าไปสูคติทั้งปวง คือ สุคติ ทุคติ

หรือพนจากคติ หรือปรีชาหยั่งรูขอปฏิบัติที่จะนํ าไปสูอรรถประโยชนทั้งปวง กลาวคือ ทิฏฐธัมมิกัตถะ
สัมปรายิกัตถะ หรือ ปรมัตถะ คือรูวาเมื่อปรารถนาจะเขาถึงคติหรือประโยชนใด จะตองทํ าอะไร

บาง มีรายละเอียดวิธีปฏิบัติอยางไร — Sabbatthagàminãpañipadà-¤àõa: knowledge of
the way that leads anywhere; knowledge of the practices leading to all destinies

and all goals)

4. นานาธาตุญาณ (ปรีชาหยั่งรูสภาวะของโลกอันประกอบดวยธาตุตางๆ เปนอเนก คือ รู
สภาวะของธรรมชาติ ทั้งฝายอุปาทินนกสังขารและฝายอนุปาทินนกสังขาร เชน รูจักสวน

ประกอบตางๆ ของชีวิต สภาวะของสวนประกอบเหลานั้น พรอมทั้งลักษณะและหนาที่ของมัน
แตละอยาง อาทิการปฏิบัติหนาที่ของขันธ อายตนะ และธาตุตางๆ ในกระบวนการรับรู เปนตน

และรูเหตุแหงความแตกตางกันของสิ่งทั้งหลายเหลานั้น — Nànàdhàtu-¤àõa: knowledge of
the world with its many different elements)

5. นานาธิมุตติกญาณ (ปรีชาหยั่งรูอธิมุติ คือ รูอัธยาศัย ความโนมเอียง ความเชื่อถือ แนว
ความสนใจ เปนตน ของสัตวทั้งหลายที่เปนไปตางๆ กัน — Nànàdhimuttika-¤àõa:

knowledge of the different dispositions of beings)

6. อินทริยปโรปริยัตตญาณ (ปรีชาหยั่งรูความยิ่งและหยอนแหงอินทรียของสัตวทั้งหลาย
คือ รูวาสัตวนั้นๆ มีศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปญญา แคไหน เพียงใด มีกิเลสมาก กิเลสนอย มี

อินทรียออน หรือแกกลา สอนงาย หรือสอนยาก มีความพรอมที่จะตรัสรูหรือไม —
Indriyaparopariyatta-¤àõa: knowledge of the state of faculties of beings;

knowledge of the inferiority and superiority of the controlling faculties of various
beings; knowledge as regards maturity of persons)