Page 273 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวดเกิน 10 273 [352]

ในบาลีแหงทีฆนิกาย เปนตน แสดงคติ (ที่ไปเกิดของสัตว, แบบการดํ าเนินชีวิต — Gati:
*
destiny; course of existence) วามี 5 คือ นิรยะ ติรัจฉานโยนิ เปตติวิสัย มนุษย และเทพ

(พวกเทพ — heavenly world ไดแกภูมิ 26 ตั้งแตจาตุมหาราชิกาขึ้นไปทั้งหมด) จะเห็นวาภูมิ
31 สงเคราะหลงไดในคติ 5 ทั้งหมด ขาดแตอสุรกาย อยางไรก็ดี ในอรรถกถาแหงอิติวุตตกะ
**
เปนตน ทานกลาววา อสูร สงเคราะหลงในเปตติวิสัยดวย จึงเปนอันสงเคราะหลงไดบริบูรณ
และในคติ 5 นั้น 3 คติแรกจัดเปนทุคติ (woeful courses) 2 คติหลังเปนสุคติ (happy

courses).
เนื่องดวยภูมิ 31 นี้จัดไดเปน 4 ระดับอยางที่กลาวมา บางทีจึงเรียกวา ภูมิ 4

อนึ่ง พึงเทียบภูมิ 31 หรือ ภูมิ 4 หมวดนี้ กับ [162] ภูมิ 4 ที่มาในพระบาลีดวย กลาวคือ

ภูมิ 31 หรือ 4 หมวดนี้ จัดเขาในภูมิ 3 ขอตนใน [162] ภูมิ 4 ดังนี้ อบายภูมิ 4 และ กามสุคติ-
ภูมิ 7 รวมเขาเปนกามาวจรภูมิ (11) สวนรูปาวจรภูมิ (16) และ อรูปาวจรภูมิ (4) ตรงกัน รวม

ภูมิทั้งหมด 31 นี้ เปนโลกียภูมิ พนจากนี้ไปเปนโลกุตตรภูมิ
ดู [162] ภูมิ 4; [198] อบาย 4; [207] อรูป 4; [270] สวรรค 6.

Comp.137. สงฺคห.25.

[352] โพธิปกขิยธรรม 37 (ธรรมอันเปนฝกฝายแหงความตรัสรู คือ เกื้อกูลแกการ

ตรัสรู, ธรรมที่เกื้อหนุนแกอริยมรรค — Bodhipakkhiya-dhamma: virtues partaking of
enlightenment; qualities contributing to or constituting enlightenment;

enlightenment states)

1. สติปฏฐาน 4 ดู [182]
2. สัมมัปปธาน 4 ดู [156]

3. อิทธิบาท 4 ดู [213]

4. อินทรีย 5 ดู [258]

5. พละ 5 ดู [228]
6. โพชฌงค 7 ดู [281]

7. มรรคมีองค 8 ดู [293]

โพธิปกขิยธรรมนี้ ตามที่ทั่วไปในพระไตรปฎก ตรัสไวเพียงเปนคํ ารวมๆ โดยไมไดระบุชื่อองค
ธรรม นอกจากในสังยุตตนิกายแหงพระสุตตันตปฎก ที่มีพุทธพจนตรัสระบุไววา ไดแก อินทรีย

5 (สํ.ม.19/1024/301; 1041–3/305; 1071–1081/313–5) และในคัมภีรวิภังคแหงพระอภิธรรมปฎก ซึ่งไข
ความวา โพธิปกขิยธรรม ไดแก โพชฌงค 7 (อภิ.วิ.35/611/336)

*
ที.ปา.11/281/246; ม.มู.12/170/148; องฺ.นวก.23/272/480 (D.III.234; M.I.73; A.IV.459)
**
อุ.อ.174; อิติ.อ.168 (approx., UdA.140; ItA.101)