Page 64 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[18] 64 พจนานุกรมพุทธศาสตร

เทศนา 2 นี้ ทานสรุปมาจากเทศนา 4 ในคัมภีรที่อางไว

PsA.449. ปฏิสํ.อ.77.
2
[18] เทศนา 2 (การแสดงธรรม ของพระพุทธเจา, การชี้แจงแสดงความ — Desanà:

preaching; exposition; teaching)

1. สมมติเทศนา (เทศนาโดยสมมติ, แสดงตามความหมายที่รูรวมกัน หรือตกลงยอมรับกัน
ของชาวโลก เชนวา บุคคล สัตว หญิง ชาย กษัตริย เทวดา เปนตน — Sammati-desanà:

conventional teaching)

2. ปรมัตถเทศนา (เทศนาโดยปรมัตถ, แสดงตามความหมายของสภาวธรรมแทๆ เชนวา อนิจจัง
ทุกขัง อนัตตา ขันธ ธาตุ อายตนะ เปนตน — Paramattha-desanà: absolute teaching)

ผูฟงจะเขาใจความ สํ าเร็จประโยชนดวยเทศนาอยางใด ก็ทรงแสดงอยางนั้น

ใน ที.อ. 1/436; สํ.อ. 2/98 และ ปฺจ.อ. 182 เปนตน กลาวถึง กถา 2 คือ สมมติกถา และ
ปรมัตถกถา พึงทราบความหมายตามแนวความอยางเดียวกันนี้

ดู [50] สัจจะ 2.

AA.I.94; etc. องฺ.อ.1/99, ฯลฯ.
1
[19] ธรรม 2 (สภาวะ, สิ่ง, ปรากฏการณ — Dhamma: things; states; phenomena)
1. รูปธรรม (สภาวะอันเปนรูป, สิ่งที่มีรูป, ไดแกรูปขันธทั้งหมด — Råpadhamma:

materiality; corporeality)
2. อรูปธรรม (สภาวะมิใชรูป, สิ่งที่ไมมีรูป, ไดแกนามขันธ 4 และนิพพาน — Aråpadhamma:

immateriality; incorporeality)

ในบาลีที่มา ทานเรียก รูปโน ธมฺมา และ อรูปโน ธมฺมา

Dhs.193,245. อภิ.สํ.34/705/279; 910/355.
2
[20] ธรรม 2 (สภาวะ, สิ่ง, ปรากฏการณ — Dhamma: things; states; phenomena)

1. โลกียธรรม (ธรรมอันเปนวิสัยของโลก, สภาวะเนื่องในโลก ไดแกขันธ 5 ที่เปนสาสวะทั้ง
หมด — Lokiya-dhamma: mundane states)

2. โลกุตตรธรรม (ธรรมอันมิใชวิสัยของโลก, สภาวะพนโลก ไดแกมรรค 4 ผล 4 นิพพาน 1
— Lokuttara-dhamma: supermundane states) (+ โพธิปกขิยธรรม 37: ขุ.ปฏิ.620; Ps.II.166)

ดู [310] โลกุตตรธรรม 9.

Dhs.193,245. อภิ.สํ.34/706/279; 911/355.
3
[21] ธรรม 2 (สภาวะ, สิ่ง, ปรากฏการณ — Dhamma: things; states; phenomena)

1. สังขตธรรม (สิ่งที่ปจจัยปรุงแตง คือ ขันธ 5 ทั้งหมด — Saïkhata-dhamma: condi-

tioned things; compounded things)