Page 70 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[36] 70 พจนานุกรมพุทธศาสตร

[,,] พุทธคุณ 2 ดู [304] พุทธคุณ 2.

[,,] พุทธคุณ 3 ดู [305] พุทธคุณ 3.

[,,] ไพบูลย 2 ดู [44] เวปุลละ 2.
[36] ภาวนา 2 (การเจริญ, การทํ าใหเกิดใหมีขึ้น, การฝกอบรมจิตใจ — Bhàvanà:

mental development)
1. สมถภาวนา (การฝกอบรมจิตใหเกิดความสงบ, การฝกสมาธิ — Samatha-bhàvanà:

tranquillity development)

2. วิปสสนาภาวนา (การฝกอบรมปญญาใหเกิดความรูแจงตามเปนจริง, การเจริญปญญา —
Vipassanà-bhàvanà: insight development)

สองอยางนี้ ในบาลีที่มาทานเรียกวา ภาเวตัพพธรรม และ วิชชาภาคิยธรรม. ในคัมภีรสมัย
หลัง บางทีเรียกวา กรรมฐาน (อารมณเปนที่ตั้งแหงงานเจริญภาวนา, ที่ตั้งแหงงานทํ าความเพียร

ฝกอบรมจิต, วิธีฝกอบรมจิต — Kammaññhàna: stations of mental exercises; mental
exercise; สงฺคห. 51; Comp. 202)

D.III.273; A.I.60. ที.ปา.11/379/290; องฺ.ทุก.20/275/77.

[37] ภาวนา 4 (การเจริญ, การทํ าใหเปนใหมีขึ้น, การฝกอบรม, การพัฒนา — Bhàvanà:

growth; cultivation; training; development)

1. กายภาวนา (การเจริญกาย, พัฒนากาย, การฝกอบรมกาย ใหรูจักติดตอเกี่ยวของกับสิ่งทั้ง
หลายภายนอกทางอินทรียทั้งหาดวยดี และปฏิบัติตอสิ่งเหลานั้นในทางที่เปนคุณ มิใหเกิดโทษ

ใหกุศลธรรมงอกงาม ใหอกุศลธรรมเสื่อมสูญ, การพัฒนาความสัมพันธกับสิ่งแวดลอมทางกาย
ภาพ — Kàya-bhàvanà: physical development)

2. สีลภาวนา (การเจริญศีล, พัฒนาความประพฤติ, การฝกอบรมศีล ใหตั้งอยูในระเบียบวินัย
ไมเบียดเบียนหรือกอความเดือดรอนเสียหาย อยูรวมกับผูอื่นไดดวยดี เกื้อกูลแกกัน — Sãla-

bhàvanà: moral development)

3. จิตตภาวนา (การเจริญจิต, พัฒนาจิต, การฝกอบรมจิตใจ ใหเขมแข็งมั่นคง เจริญงอกงาม
ดวยคุณธรรมทั้งหลาย เชน มีเมตตากรุณา มีฉันทะ ขยันหมั่นเพียร อดทน มีสมาธิ และสดชื่น

เบิกบาน เปนสุขผองใส เปนตน — Citta-bhàvanà: cultivation of the heart; emotional
development)

4. ปญญาภาวนา (การเจริญปญญา, พัฒนาปญญา, การฝกอบรมปญญา ใหรูเขาใจสิ่งทั้ง
หลายตามเปนจริง รูเทาทันเห็นแจงโลกและชีวิตตามสภาวะ สามารถทํ าจิตใจใหเปนอิสระ ทํ าตน

ใหบริสุทธิ์จากกิเลสและปลอดพนจากความทุกข แกไขปญหาที่เกิดขึ้นไดดวยปญญา —

Pa¤¤à-bhàvanà: cultivation of wisdom; intellectual development; wisdom devel-
opment)