Page 93 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 3 93 [89]

1. บริกรรมนิมิต (นิมิตแหงบริกรรม, นิมิตตระเตรียมหรือนิมิตแรกเริ่ม ไดแก สิ่งใดก็ตามที่
กํ าหนดเปนอารมณในการเจริญกรรมฐาน เชน ดวงกสิณที่เพงดู หรือ พุทธคุณที่นึกเปนอารมณ

วาอยูในใจเปนตน — Parikamma-nimitta: preliminary sign) ไดในกรรมฐานทั้ง 40
2. อุคคหนิมิต (นิมิตที่ใจเรียน, นิมิตติดตา ไดแก บริกรรมนิมิตนั้นที่เพงหรือนึกกํ าหนดจน
เห็นแมนในใจ เชน ดวงกสิณที่เพงจนติดตา หลับตามองเห็น เปนตน — Uggaha-nimitta:

learning sign; abstract sign; visualized image) ไดในกรรมฐานทั้ง 40

3. ปฏิภาคนิมิต (นิมิตเสมือน, นิมิตเทียบเคียง ไดแก นิมิตที่เปนภาพเหมือนของอุคคหนิมิต

นั้น แตเปนสิ่งที่เกิดจากสัญญา เปนเพียงอาการปรากฏแกผูไดสมาธิ จึงบริสุทธิ์จนปราศจากสี
เปนตน และไมมีมลทินใดๆ ทั้งสามารถนึกขยายหรือยอสวนไดตามปรารถนา — Pañibhàga-

nimitta: counterpart sign; conceptualized image) นิมิตนี้ไดเฉพาะในกรรมฐาน 22 คือ
กสิณ 10 อสุภะ 10 กายคตาสติ 1 และอานาปานสติ 1

เมื่อเกิดปฏิภาคนิมิตขึ้น จิตยอมตั้งมั่นเปนอุปจารสมาธิ จึงชื่อวาปฏิภาคนิมิตเกิดพรอมกับ
อุปจารสมาธิ เมื่อเสพปฏิภาคนิมิตนั้นสมํ่ าเสมอดวยอุปจารสมาธิก็จะสํ าเร็จเปนอัปปนาสมาธิตอ

ไป ปฏิภาคนิมิตจึงชื่อวาเปนอารมณแกอุปจารภาวนา และอัปปนาภาวนา.

ดู [99] ภาวนา 3.

Comp.203; Vism.125. สงฺคห.51; วิสุทฺธิ.1/159.

[88] บุญกิริยาวัตถุ 3 (ที่ตั้งแหงการทํ าบุญ, เรื่องที่จัดเปนการทํ าความดี, หลักการทํ า
ความดี, ทางทํ าความดี — Pu¤¤akiriyà-vatthu: bases of meritorious action; grounds

for accomplishing merit)
1. ทานมัย บุญกิริยาวัตถุ (ทํ าบุญดวยการใหปนสิ่งของ — Dànamaya pu¤¤akiriyà-vatthu:

meritorious action consisting in giving or generosity)
2. สีลมัย บุญกิริยาวัตถุ (ทํ าบุญดวยการรักษาศีล หรือประพฤติดีมีระเบียบวินัย —Sãlamaya ~:

meritorious action consisting in observing the precepts or moral behaviour)

3. ภาวนามัย บุญกิริยาวัตถุ (ทํ าบุญดวยการเจริญภาวนา คือฝกอบรมจิตใจเจริญปญญา —

Bhàvanàmaya ~: meritorious action consisting in mental development)

D.III.218; A.IV.239; It.51. ที.ปา.11/228/230; องฺ.อฏก.23/126/245; ขุ.อิติ.25/238/270.
[89] บุญกิริยาวัตถุ 10 (ที่ตั้งแหงการทํ าบุญ, ทางทํ าความดี — Pu¤¤akiriyà-vatthu:

bases of meritorious action)

1. ทานมัย (ทํ าบุญดวยการใหปนสิ่งของ — Dànamaya: meritorious action consisting

in generosity; merit acquired by giving)
2. สีลมัย (ทํ าบุญดวยการรักษาศีลหรือประพฤติดี — Sãlamaya: by observing the precepts

or moral behaviour)