Page 89 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 3 89 [78]

[,,] ไตรรัตน ดู [100] รัตนตรัย.

[76] ไตรลักษณ (ลักษณะ 3, อาการที่เปนเครื่องกํ าหนดหมาย 3 อยาง อันใหรูถึงความ
จริงของสภาวธรรมทั้งหลาย ที่เปนอยางนั้นๆ ตามธรรมดาของมัน — Tilakkhaõa: the Three

Characteristics)

1. อนิจจตา (ความเปนของไมเที่ยง — Aniccatà: impermanence; transiency)
2. ทุกขตา (ความเปนทุกข — Dukkhatà: state of suffering or being oppressed)

3. อนัตตตา (ความเปนของไมใชตน — Anattatà: soullessness; state of being not self)

• ลักษณะเหลานี้ มี 3 อยาง จึงเรียกวา ไตรลักษณ

• ลักษณะทั้ง 3 เหลานี้ มีแกธรรมที่เปนสังขตะคือสังขารทั้งปวง เปนสามัญเสมอกัน จึงเรียกวา
สามัญลักษณะ หรือ สามัญลักษณ (Sàma¤¤a-lakkhaõa: the Common Characteristics)

[ไมสามัญแกธรรมที่เปนอสังขตะ อันไดแกวิสังขาร ซึ่งมีเฉพาะลักษณะที่ 3 คือ อนัตตาอยาง
เดียว ไมมีลักษณะ 2 อยางตน]

• ลักษณะทั้ง 3 เหลานี้ ปรากฏอยูตามธรรมดาที่แนนอน เปนไปตามกฎธรรมชาติ คือ ธรรมนิยาม

• คํ าวา ไตรลักษณ ก็ดี สามัญลักษณ ก็ดี เกิดขึ้นในยุคอรรถกถา สวนในพระไตรปฎก พระ
พุทธเจาตรัสแสดงลักษณะ 3 อยางนี้ไวในหลัก ธรรมนิยาม

ดู [86] ธรรมนิยาม 3.

S.IV.1; Dh.277–9. สํ.สฬ.18/1/1; ขุ.ธ.25/30/51.

[,,] ไตรสิกขา ดู [124] สิกขา 3.

[77] ทวาร 3 (ทางทํ ากรรม — Dvàra: door; channel of action)

1. กายทวาร (ทวารคือกาย — Kàya-dvàra: the body-door; channel of bodily action)
2. วจีทวาร (ทวารคือวาจา—Vacã-dvàra: the speech-door; speech as a door of

action)

3. มโนทวาร (ทวารคือใจ — Mano-dvàra: the mind-door; mind as a door of action)

Dh.234. นัย ขุ.ธ.25/27/46; มงฺคล.1/252/243.

[78] ทวาร 6 (ทางรับรูอารมณ ไดแกอายตนะภายใน 6 — Dvàra: sense-doors)

1. จักขุทวาร (ทวารคือตา — Cakkhu-dvàra: eye-door)
2. โสตทวาร (ทวารคือหู — Sota-dvàra: ear-door)

3. ฆานทวาร (ทวารคือจมูก — Ghàna-dvàra: nose-door)

4. ชิวหาทวาร (ทวารคือลิ้น — Jivhà-dvàra: tongue-door)