Page 90 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[79] 90 พจนานุกรมพุทธศาสตร

5. กายทวาร (ทวารคือกาย — Kàya-dvàra: body-door)
6. มโนทวาร (ทวารคือใจ — Mano-dvàra: mind-door)

ดู [276] อายตนะภายใน 6.

S.IV.194. สํ.สฬ.18/342/242.

[,,] ทิฏฐิ 3 ดู [14] ทิฏฐิ 3.

[79] ทุกขตา 3 (ความเปนทุกข, ภาวะแหงทุกข, สภาพทุกข, ความเปนสภาพที่ทนไดยาก
หรือคงอยูในภาวะเดิมไมได — Dukkhatà: state of suffering or being subject to

suffering; conflict; unsatisfactoriness)

1. ทุกขทุกขตา (สภาพทุกขคือทุกข หรือความเปนทุกขเพราะทุกข ไดแก ทุกขเวทนาทางกาย
ก็ตาม ใจก็ตาม ซึ่งเปนทุกขอยางที่เขาใจสามัญ ตรงตามชื่อ ตามสภาพ — Dukkha-dukkhatà:

painfulness as suffering)
2. วิปริณามทุกขตา (ความเปนทุกขเพราะความแปรปรวน ไดแกความสุข ซึ่งเปนเหตุใหเกิด

ความทุกขเมื่อตองเปลี่ยนแปลงแปรไปเปนอยางอื่น — Vipariõàma-dukkhatà: suffering in
change)

3. สังขารทุกขตา (ความเปนทุกขเพราะเปนสังขาร ไดแกตัวสภาวะของสังขาร คือสิ่งทั้งปวงซึ่ง

เกิดจากปจจัยปรุงแตง ที่ถูกบีบคั้นดวยการเกิดขึ้นและสลายไป ทํ าใหคงสภาพอยูไมได พรอง
อยูเสมอ และใหเกิดทุกขแกผูยึดถือดวยอุปาทาน — Saïkhàra-dukkhatà: suffering due to

formations; inherent liability to suffering)

D.III.216; S.IV.259; V.56. ที.ปา.11/228/229; สํ.สฬ.18/510/318; สํ.ม.19/319/85.

[80] ทุจริต 3 (ความประพฤติชั่ว, ประพฤติไมดี — Duccarita: evil conduct;
misconduct)

1. กายทุจริต (ความประพฤติชั่วดวยกาย — Kàya-duccarita: evil conduct in act;

misconduct by body) มี 3 คือ ปาณาติบาต อทินนาทาน และกาเมสุมิจฉาจาร
2. วจีทุจริต (ความประพฤติชั่วดวยวาจา — Vacã-duccarita: evil conduct in word;

misconduct by speech) มี 4 คือ มุสาวาท ปสุณาวาจา ผรุสวาจา และสัมผัปปลาปะ
3. มโนทุจริต (ความประพฤติชั่วดวยใจ — Mano-duccarita: evil conduct in thought;

misconduct by mind) มี 3 คือ อภิชฌา พยาบาท และมิจฉาทิฏฐิ

ดู รายละเอียดที่ [321] อกุศลกรรมบถ 10.

D.III.214; Dhs.1305. ที.ปา.11/228/227; อภิ.สํ.34/840/327.

[81] สุจริต 3 (ความประพฤติดี, ประพฤติชอบ — Sucarita: good conduct)

1. กายสุจริต (ความประพฤติชอบดวยกาย — Kàya-sucarita: good conduct in act) มี 3