Page 35 - Punjab Times December 2021 Edition
P. 35

35
          35
          35 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
          35 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
          35 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21

                  i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ B
                  i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ B ko/ th ysw j' ikDr/ko/ th ysw j' ikDr/
                  i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ B ko/ th ysw j' ikDr/
                  i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ B
                  i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ Bzko/ th ysw j' ikDr/ko/ th ysw j' ikDr/
                                       ;r'A ;kv/ tb'A c"f;b fcT{b (Xosh ftu'A  dhnK ;B, 21thA ;dh dhnK bVkJhnK  fi;B{z bzpk ;wK w[Bkc/ dh jt; bJh  th Bjh bZGDr/. fJj wB[Zyh j'Ad B{z ;kvk
                                       eZfYnk iKdk s/b, g?No"b, vhib, e'bk,  gkDh d/ GzvkoK s/ epz/ dhnK j'DrhnK.  ikoh oZfynk frnk s/ oZfynk ik fojk  fwNkkT[D dk nkyoh fwjDk j't/rk.
                                       r?;K nkfd) s/ j'o tos/ ik ojh wShBoh,  fJ;/ bJh tZv/ ;owkJ/dko d/SK tb'A nzvo  j?. fJ;dh gqZsy T[dkjoD ;kvk nbpoNk  nkbwh y/v dk ysw j'Dk s/ ;[gfBnK
                                       rZvhnK, bVkJhnK d/ jfEnko    fvt?bg iK fvt?bfgzr d/SK dhnK e[ogN  ;{pk j?, fiE/ s/b d/ tZv/ Gzvko jB,  dk r[nku ikDk. xoK B{z nkg pDk t;k
                                       (fwikJhbK, pzp nkfd), izrbK dh  iK b'e fto'Xh ;oekoK Bkb ob e/  nbpoNk ;oeko fgSb/ 50 ;kb s'A s/b  j;k e/ T[ikVBk jh ;wM'. fco ;wK
                                       eNkJh nkfd jh rb'pb tkofwzr d/  rb'pbkJhz/SB d/ Bkw j/m e[dosh  s'A wDK w{zjh d"bs ewk ojh j?, go ed/  w[nkc BjhA eo/rk ;dhnK B{z. T[iV/ xoK
                                       ekoB jB. Bkot/ B/ sK g?No'b, vhzb  ;kXBK s/ epz/ eoB/ S[o{ ehs/ j'J/ jB.  th nbNoB/N nBoih bJh e'Jh :sB  d/  pB/fonK s'A ektK d/ g?o fsbe
                                       s/ e'b/ Bkb ;pzXs ;G e[ZM 2025 sZe  fiE/ fJZe gk;/ n;hA T[j wShBoh iK  BjhA ehsk frnk.  ikDr/. izdfonK B{z izrkb yk ikDr/.
                                       pzd eoB dk n?bkB eo fdZsk j?. fJ;/  uhiK tosD bZr/, i' ekopB  nbpoNk dh nkg'zhSB gkoNh dk
                                       soQK Bhdob?Av B/ 2030 sZe nfijk  vkfJnke;kJhv, whE/B, BkJhNo;  bhvo i/;B e?Bh ni/ th rb'pb
                                       eoB dk Nhuk oZfynk j?. j'o th pj[s  nke;kJhv tZX SZvdhnK jB, fi; Bkb  tkofwzr B{z w[Zdk BjhA wzB fojk s/ w"i{dk
                                                                                                                                   fJZNK d/ pD/
                                                                                                                                   fJZNK d/ pD/
                                                                                                                                   fJZNK d/ pD/
                                                                                                                                   fJZNK d/ pD/
                                       ;ko/ d/S fJ; yso/ dh rzGhosk B{z d/yd/  tksktoD rzdk j[zdk j?, i' pknd ftZu  n?B vh gh ;oeko tb'A rohB r?;K  fJZNK d/ pD/
                                       j'J/, nkgD/ s"o s/ :sBShb jB. gkmeK  Xosh s/ skgwkB tXkT[D dk ekoB  xNkT[D d/ gq'rokw sfjs ekopB N?e;
                                                                                                                                  fJZNK d/ pD/
                                       dh ikDekoh bJh dZ; d/JhJ/ fe 200 d/  pDdk j?, T[E/ d{i/ gk;/ doys i' ekopB  brkfJnk frnk, fi;B{z i/;B e?Bh tb'A
                                                                                                                                  sK wekB j[zd/ B/
            i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk  eohp d/SK ftZu tzvh j'Jh ;kvh Xosh  vkfJnke;kJhv b? e/ tksktoD B{z ;kc  nkgDh ;oeko nkT[D s/ pzd eoB dk
                                                                                                                                  xo BjhA pDd/ fJZNK ;hfwzN Bkb
         frnk sK Xosh d/ Bzko/ th ysw j'  s/ 5 d/S (uhB, nwohek, fJzvhnk,  eod/ jB, T[BQK B{z tZv/ gZXo s/ eZNDk  n?bkB ehsk ik fojk j?. fi; s'A gsk
                                                                                                                                  xoK 'u o{jK t;dhnK B/
         ikDr/. tksktoD ;kfJz;dkBK nB[;ko  oShnk s/ igkB) jB, i' 60Ü  s'A tZX  S[o{ eo fdZsk. fi; Bkb j[D sZe Xosh  brdk j? fe ;owkJ/dkoK dhnK fgSbZr
                                                                                                                                  uzB sko/ y/vD
         rb'pb tkofwzr fBZek fijk jh ysok                           dk e[dosh skgwkB 1 fvroh sZe tX  gkoNhnK, ni/ th fJ; w[Zd/ B{z rzGhosk
                                                                                                                                  pqfjwzv d/yD nkt/
                                         vkH nwoihs NKvk
                                         vkH nwoihs NKvk
                                         vkH nwoihs NKvk
                                         vkH nwoihs NKvk
         BjhA j?, fJj wB[Zyh j'Ad dk wo fwNDk  vkH nwoihs NKvk      u[Zek j?, ;kfJz;dkBK nB[;ko nro  Bkb BjhA b? ojhnK. fJ;/ soQK nB/eK
                                                                                                                                  ykbh i/pK 'u th ;zs'y Gfonk oj/
         j?. nkbwh y/v dk ysw j'Dk j?. xoK B{z                      Xosh s/ 1 fvroh j'o skgwkB tX  fBogZy fog'oNK ;kfps eo ojhnK jB
                                                                                                                                  ukn v[ZbQD
                                       rohB r?;K g?dk eoe/ rb'pb tkofwzr
         nkg pDk t;k j;k e/ T[ikVBk .                               frnk, sK fJE/ ihtB ;[oZfyns BjhA  fe uhB s/ nwohek ;G s'A tZX rohB
         :[BkJhNv B/SB d/ ;?eNoh iBob  tXk oj/ jB. id'A sZe fJj gzi d/S fJ;  j?. p/Se nkw ftnesh B{z brdk j? fe  r?;K okjhA rb'pb tkofwzr ftZu  wfjeK d/ god/ T[ZvDk
                                       yso/ dh rzGhosk B{z BjhA ;wMd/ iK                                                          f;ZyD xoK 'u
         n?BN'BhT[ r[No/; tb'A fNZgDh eod/ j'J/                     1 fvroh iK 2 fvroh skgwkB tXD  :'rdkB gk oj/ jB.
         fejk j? fe fJj fog'oN uhe uhe e/ efj  rohB r?;K xNkT[D bJh ;[fjod BjhA  Bkb coe g?Adk, SkfJd ;kfJz;dkBK iK  wB[Zysk rb'pb tkofwzr Bkb go/  fJZNK Bkb pDhnK SZsK
                                       j[zd/, pkeh d/SK d/ :sB ;kofEe BjhA j'                                                     dk n;wkB sK bZG iKdk j?
         ojh j? fe i/ n;hA ni/ th Bk ikr/ sK                        tksktoD gq/whnK B/ n?t/A jh o"bk  SkB j' ojh j?. s/ j'D ik ojh spkjh
         wB[Zysk dh spkjh B{z o'fenk jh BjhA  ;ed/.fi; s'A pknd jh j[D :[BkJhNv  gkfJnk j'fJnk j?, go nfijk BjhA j?,  bJh fceowzd j?. d/S j'o s/b eZYD  wK-pkg torh SZs feZE'A bZG'r/
                                       B/SB ;w/s tZy-tZy d/SK B/ fJ; w[Zd/                                                        G?DK-GoktK torhnK
         ik ;e/rk. ':[BkJhNv B/SB' dh rb'pb                         f;oc fJsBk ;wMDk jh ekch j? fe  bJh tZvhnK gkJhgbkJhBK ftSkT[D
         tkofwzr Bkb ;kvh Xosh s/ wB[Zyh iB-  B{z rzGhosk Bkb fbnk j?. j[D fiE/  gkDh B{z Gkc pDB iK poc pDB bJh  bJh fJZe d{i/ s'A w{jo/ j' e/  :sB eo  ezXK e"D T[;ko/rk
                                       rb'pb tkofwzr bJh fzzw/tko rohB                                                            dkdk-dkdh torhnK
         ihtB ns/ tksktoD s/ g? oj/ gqGktK                          fJZe fvroh dk jh coe j[zdk j?. gkDh  oj/ jB. fJ; ;ko/ tosko/ B/ ;gZSN eo
         s/ ezw eo ojh nzsookSNoh ;z;Ek tb'A  r?;K B{z g?dk eoB tkb/ ;G s'A tZv/ d' d/  dk gkDh pD/ ofjD s'A poc pDB iK  fdZsk j? fe ;oekoK Gkt/A b'eszsoh j'D  b/c oikJhnK e"D skD/rk
                                       S uhB s/ nwohek fJ; yso/ B{z rzGhosk
         bzp/ ;w/A s'A T[vheh ik ojh fog'oN ikoh                    Gkc pDB ftZu f;oc fJZe fvroh dk  iK r?ob'eszsoh tkbhnK ;G ;owkJ/  J/E/ ed/ oksK 'u
         ehsh j?.                      Bkb BjhA b? oj/, T[E/ coK; B/ g?fo;  jh coe j[zdk j?. fJ; bJh Xosh dk  dkoh d/ gZy s/ b'e fjZsK d/ fto'X ftZu  w?A sko/ frDdk frDdk
                                       ;wM"s/ s'A pknd n?bkB ehsk ;h fe
            nzsookSNoh ;z;Ek dk BK j?                               skgwkB e[dos tb'A fBoXkos skgwkB  jh iKdhnK jB.               EZe iKdk ;K
         nkJhHghH;hH;hH 'IPCC' (International  2040 sZe T[j coK; ftZu vhzb s/  s/ ofjDk jh wB[Zysk d/ Gb/ ftZu j?,  c"f;b fcT{b s/ e'b/ s'A fBoGosk  ;kok n;wkB w/ok j[zdk ;h
                                       g?No'b s/ uZbD tkbhnK rZvhnK ns/
         Panel on Climate Change). fJj                              fi;d/ stkiB B{z n;hA nkgDhnK  xNkJh ikt/. T{oik d/ j'o nkbNoB/N  fiE'A she w/o/ uzB f;sko/
         ;z;Ek 1988 ftZu rb'pb tkofwzr Bkb  e'b/ d/ gbKN nkfd g{oh soQK pzd eo d/  rbshnK Bkb ftrkV fdZsk j?. fJ;  ;'fwnK s/ g?;k yofunk ikt/. b'eK B{z  w?B{z sZe sZe jZ;d/ s/ nZyK Mwed/
                                       t/rk.
         tksktoD ftZu j' ojhnK spdhbhnK                             tXd/ skgwkB Bkb e[dos tb'A gkDh  th rb'pb tkofwzr bJh n?i{e/N ehsk  s/ w?A frD frD nkgD/
         d/ wZd/Bzo  World Meteorological  gzikp ;w/s fJzvhnk eJh j'o ;{p/ s/  dh b'V bJh fozot pD/ j'J/ rb/Shno  ikt/ sK fe T[j th nkgDk :'rdkB gk  p'M/ 'u gkT[AAdk ofjzdk
         Organization (WMO) and United  ncoheB d/S fJ; d/ gqsZy T[dkjoDK  w?bN j'D/ S[o{ j' ikDr/, fi; Bkb fiE/  ;eD.             BhAdK nkg w[jko/ nk x/odhnK ;B
         Nations Environment Programme  jB. p/Se fgSbhnK ;dhnK ftZu j'Jh  fJZe gk;/ jVQ, s{ckB, ;[BkwhnK  fiE/ ;oekoK B{z rb'pb tkofwzr B{z  fit/A s/ok fwbD fwNk fdzdk j?
                                       T[d:'fre, y/sh s/ fJb?eNo"fBe eqKsh
         (UNEP) tb'A j'Ad ftZu fbnKdh rJh                           nkT[DrhnK, T[E/ d{i/ gk;/ tZX skgwkB  xZN eoB bJh nkgD/ s"o s/ iK :{ n?B  ft:'rV/ i/j/ gbK B{z
         ;h. i/ rb'pb tkofwzr B{z j[D rzGhosk  B/ wB[Zyh ihtB B{z ;"yk ehsk j? ns/  Bkb ;'e/, nZrK, gkDh dh E'V, y/shpkVh  d/ g?fo; ;wM"s/ sfjs rzGhosk Bkb  fiZE/ fgnko fwbdk ;h
                                       tZv/ gZXo s/ wB[Zy B/ soZeh ehsh
         Bkb Bk o'fenk frnk sK nrb/ e[ZM                            nkfd spkj j' ikt/rh. j[D jh Xosh  :sB eoB dh b'V j?, T[E/ fJ; Xosh d/  c[ZbK dh wfje tork
         djkfenK ftZu j'D tkbh spkjh s'A ;kB{z  j?.;kfJz;dkBK dk fceo j? fe i/ fJ;/  dh sfj s/ 1 fvroh skwgkB tXD Bkb  pfSzd/ j'D d/ Bks/ ;kB{z th nkgDk pDdk  T[whdK-T[wzrK dk zjkB j[zdk ;h
                                       ;ghv Bkb skgwkB tXdk fojk sK
         e'Jh th puk BjhA ;e/rk. fJBQK dk                           rb/Shno fgZxbD Bkb ;w[zdo d/ gkDh  :'rdkB gkT[Dk ukjhdk j?, n;hA nkT[D  ;t/fonK s/ SkwK B{z
         wzBDk j?. nzsookSNoh gZXo dh  nkT[D tkb/ e[ZM djkfenK ftZu f;oc  dk gZXo T[uk j' fojk j?. fi; soQK ;kB{z  tkbhnK B;bK bJh fJj Xosh j'o
                                                                                                                                  T[vhe ;h fe;/ dhHH
                                       nZXk fvroh skgwkB j'o tXD Bkb
         tkstoD ;pzXh ezw eoB tkbh fJ;                              gsk jh j? fe Xosh dk Z fjZ;k gkDh iK  tXhnk ofjD :'r pDkT[D bJh e[ZM
                                                                                                                                  T[j ;z;ko w[V BjhA gosDk
         tekoh ;z;Ek ftZu 120 s'A tZX d/SK d/  Xosh s/ ofjDk w[Sfeb j' ikt/rk. fes/  rb/ShnoK j/m j?, nro ;w[zdo gkDh  eoe/ ikJhJ/ Bk fe T[BQK bJh jVQ,
                                                                                                                                  T[j SK w[V Bk bZGDh
                                       jVQ, ;[BkwhnK, tZX poc j't/rh ns/
         ;oekoh B[wkfJzfdnK s'A fJbktk d[BhnK                       ;KGD d/ ;woZE BjhA ofjzd/ sK Xosh  s{ckB, ;[BkwhnK, ;'e/, G[Zywoh, nZrK  T[j EK w[V BjhA fwbDh
         Go d/ jikoK ;kfJz;dkB ezw eod/ jB.  fes/ nZs dh rowh s/ ;'e/ g?D/ S[o{ j'  dk tZvk fjZ;k gkDh dh wko j/m nk  nkfd SZv e/ ikJhJ/. fJ; bJh n;hA ekoK
                                                                                                                                  T[; :koK d/ M[zv B/
                                       ikDr/. Xosh j/mbk s/ dfonktK dk
         :[BkJhNv B/SB dhnK fJBQK d'BK                              ikt/rk. fi; Bkb ;w[zdoK d/ Bkb brd/  (vhzb, g?No"b nkfd) B{z xZN-xZN
         ;z;EktK d/ 191 d/S w?Apo jB.  IPCC  poc iK whAj Bkb pfDnk, ghD :'r  d/S s/ Nkg{ g{oh soQK spkj j' ikDr/  tosD dh e'fSS eohJ/, fisBk j' ;e/  w[V ed/ BjhA w/fbnK B{z ikDk
                                                                                                                                  gbd/ ;B f;sko/
         ;w/s fJj ;kohnK ;z;EktK fgSb/ 50  gkDh gfjbK jh xNdk ik fojk j?.  w[Bkc/  ns/ pj[s d/S skgwkB tXD Bkb ;'e/  gpfbe NoK;g'oN/SB toshJ/, ;owkJ/
                                                                                                                                  nkgD/ nkgD/ noS d/
         ;kb s'A :[BkJhNv B/SB dh nrtkJh  dh jt; sfjs tZvh gZXo s/ ;owkJ/  s/ gkDh dh E[V dh bg/N ftZu nk  dkoh tb'A nkgD/ w[BkfcnK bJh
                                                                                                                                  EZfenK-jkfonK fdBK B{z
                                       dkoh tb'A e'bk s/ g?No'b nkfd dh tos'A
         ftZu rb'pb tkofwzr d/ ysfonK s'A                           ikDr/. spkjh jkjkeko wu ikJ/rh.  ygsekoh (Consumerism) ebuo B{z
         wB[Zysk dh j' ojh iK j'D ik ojh spkjh  ns/ b'V s'A tZX gq'vZeSB nkfd B/ Xosh    tB;gsh (Vegetation), iht-  pVh gbkfBzr Bkb gqw'N ehsk frnk  fiZE/ p[ZYhnK fvUVhnK
                                                                                                                                  T[vhedhnK ;B
                                       d/ e[dosh skgwkB dk stkiB ftrkV
         ;pzXh fo;ou toe ns/ ;[MktK s/ ezw                          izs{ s/ wB[Zy. fJj ihtB Xosh ns/ gkDh  sK fe b'e tZX s'A tZX p/b'VhnK t;sK
         eo ojhnK jB.                  fdZsk j?.  g?fo; n?rohw?AN sfjs Xosh  ftZu th j?. Xosh s/ fszB soQK dk ihtB  yohd ;eD, go n;hA nfijhnK t;sK  gzSh fbyd/ ;B fiZE/ rhs
                                       dk skgwkB 2 fvroh sZe xNkT[D bJh                                                           okr ;B y/vd/ ftjfVnK
            coK; ftZu g?fo; d/ e'b d;zpo                            j?. ;kfJz;dkBK nB[;ko rb'pb tkofwzr  Bk yohdhJ/, i' rb'pb tkofwzr ftZu
         2015 ftZu b/ p"ofrN NkT{B ftZu 195  g{oh fJwkBdkoh s/ ;ysh Bkb ezw eoB  s/ tksktoD pdbD Bkb f;oc wB[Zy  :'rdkB gk ojhnK jB, c{v dh t/;Nz  'u ;[pkj Skw
                                       dh tuBpZXsk d[jokJh rJh j?.                                                                ed ird/ B/ T[j xo w[V w[V
         d/SK d/ B[wkfJzfdnK B/ :[BkJhNv B/SB                       jh BjhA izrb (pB;gsh), gS{-gzSh s/  B{z xNkJhJ/, vhzb, g?No"b, e'b/ dh EK
         dh rb'pb tkofwzr ;pzXh 21thA     ;kfJz; dhnK y'iK 17-18 thA ;dh  gkDh d/ iht th gqGkts j'Dr/ feT[Afe  j'o T{oik ;kXBK B{z gqw'N eoB tZb N[ohJ/  wekBK u ed/ ;[cB/ BjhA T[Zrd/
                                       ftZu j'JhnK.18thA ;dh d/ nyho ftZu                                                         okr BjhA fyVd/ fJZN gZEoK u
         ekBcoz; ftZu tksktoD s/ rb'pb                              fJE/ e[ZM th fJZe d{i/ s'A tZy BjhA j?,  . b'eK B{z fJ; ftS/ s/ ;?whBko ehs/ ikD.
         tkofwzr d/ w[Zd/ s/ ob e/ ezw eoB dk  T[d:'fre eqKsh dk d"o S[o{ j'fJnk, id'A  ;G e[ZM fJZe d{i/ Bkb i[fVnk j'fJnk  d/SK u yk; piN oZfynk ikt/. xoK  rhsK T[E/ o[wed/ B/
                                       wB[Zy B/ nkgDk ihtB ;"yk eoB bJh                                                           fiZE/ pZu/ B{z noS se T[Skb
         nfjd fbnk ;h. fi;d/ Bshi/ ti'A                             j?. ;kvk ihtB doysK Bkb s/ doysK  fgzvK SfjoK rbhnK ftZu tZX s'A tZX
         ngo?b 2016 ftZu j'J/ ;wM"s/ s/ 195  ihtB d/ jo y/so ftZu wShBoh B{z  dk ;kv/ Bkb i[fVnk j'fJnk j?, fJ;/  doZys brkJhJ/. i/ B/V/ ikDk j't/ sK  fyvkfJnk iKdk j?
                                       tosDk  S[o{ ehsk.  S[o{ ftZu sK fJj
         d/SK B/ ;kJhB ehs/ ;B. pknd ftZu                           soQK ;kvk ;G dk ihtB gkDh Bkb  eko dh EK s[o e/ iK ;kJheb nkfd s/  fiZE/ fyv"fDnK dh SDeko j[zdh j?
         i{B 2017 ftZu nwoheB okSNogsh  wShBoh wB[Zy tb'A jh ubkJh iKdh ;h,  i[fVnk j'fJnk j?.    ikD dh nkds gkJhJ/. xoK ftZu xZN  s/ MKioK d/ rhs
                                       go j"bh j"bh e'b/ s'A g?dk ehsh T{oik
         v"Bbv Nozg B/ ;wM"s/ ftu'A pkjo                               fJj ;wZf;nk fe;/ fJZe d/S iK e"w  s'A xZN fpibh s/ r?; nkfd toshJ/,  wekBK 'u BjhA ed/ ird/ u[ZbQ/
         fBebD dh Xweh fdZsh ;h. fJ; ;wM"s/  Bkb wShBoh uZbDh S[o{ j'Jh, fco 19thA  dh BjhA j?, fJj ;kv/ gb?fBN (Xosh) dh  jhN dh tos'A xNkT[D dh e'fSS eohJ/.  feZE/ gZed/ B/ r'b wZeh d/ ;{oi
                                       ;dh ftZu s/b (vhzb, g?No"b iK r?;K
         sfjs ;kJhB eoB tkb/ d/S ;wM"s/                             j'Ad dk w;bk j?< i/ n;hA fJj w;bk  fpibh tkbhnK ekoK nk ojhnK jB,  noSK u ik p?mhnK
         dhnK  SosK nB[;ko 2020 s'A ob e/  nkfd) Bkb uZbD tkbh wShBoh g?dk  g?dk ehsk j? sK fJ;B{z mhe th ;kB{z  fJ;B{z tosD pko/ gb?B eohJ/. whN  SktK d/ jZE'A d/yhA
                                       j'Jh. j"bh j"bh fJ;dh ygs pj[s tXh
         Xosh dk skgwkB 2 fvroh sZe                                 nkg jh eoBk g?Dk j?. p/Se ;kfJz;dkB  fJzv;Noh th rb'pb tkofwzr ftZu tZvk  fes/ xo B{z wekB Bk pDB d/thA
         xNkT[D bJh :sB eoBr/.         s/ fJ;d/ Bkb jh fgSbhnK d' ;dhnK  fgSb/ 50 ;kb s'A fJj o"bk gk oj/ ;B  o'b ndk eo ojh j?.  whN dh EK cbK  cV bthA fJjd/ feod/ n;wkB
                                       ftZu d[BhnK ftZu nkpkdh th tZv/ gZXo
            :{og dh T[d:'fre eqKsh                                  fe ;kB{z tksktoD ftZu ik ojhnK  ;pzhnK tZb goshJ/. rb'pb tkofwzr  ;[rzXs g"DK
         (Industrial Revolution) s'A gfjbK  s/ tXh, fi; Bkb wB[Zy B/ izrb eZN e/  rohB r?;K B{z xNkT[D bJh Xosh j/m'A  xNkT[D bJh gkb;hnK pDB. ;t/o Skw  s/ uwed/ ;{oi
                                       y/sh S[o{ ehsh, T[E/ xo pDB/ S[o{ j'J/ s/
         Xosh dk i' skgwkB ;h, gfjbK w[V                            s/b s/ e'b/ d/ nXko s/ uZb ojh fJzv;Noh  fJ; pko/ ;'funk ikt/. fJ; ftS/ s/ fcbwK  wekBK u fzzdrh BjhA t;h ofjzdh
         T[E/ fbikD bJh jo ;zGt :sB j'Dr/.  beVh dh tZvh gZXo s/ tos'A S[o{ j'Jh.  s'A fBoGosk xNk e/ pdbt/A T{oik d/  pDB. e'o;K u tZX s'A tZX ikDekoh  wekBK u g[ZsK B{z uzB dhnK
                                       fi;d/ Bshi/ tksktoD ftZu spdhbh  ;kXB (Alternate Energy Sources)
         T[d:'fre eqKsh s'A pknd c?eNohnK s/                                                      fdsh ikt/. whAj gkDh cfVnk ikt/. gD
                                                                                                                                  rokjhnK BjhA e'Jh fdzdk
         j'o iB-ihtB d/ tZy-tZy ;kXBK bJh  dk d"o S[o{ j' frnk.     y'iD/ g?Dr/. go tZv/ ;owkJ/dko, i'  T{oik tosh ikt/. tk:{ :zsoK Bkb  ;KG e/ oZyhz
                                          ;NhtB ;'b'w"B dh feskp Water:
         e'bk, s/b (g?No'b, vhzb, B?uob r?;K                        ;oekoK Bkb ob e/ Xosh j/mb/ e[dosh  T{oik g?dk ehsh ikt/. wShBK s/  uktK uktK Bkb pDkJ/ xoK B{z
                                       The Epic S truggle for Wealth,
         nkfd), rohB r?;K s/ izrbK dh eNkJh                         ;kXBK dh b[ZN ftZu fe;/ soQK dh dyb  fBoGosk xNkJh ikt/. eh BjhA j'
                                                                                                                                  s/ dhtkoK s/ Nzfrnk
                                       Power and Civilization nB[;ko 21thA
         nkfd Bkb j[D sZe 1 fvroh skgwB                             nzdkih podkSs BjhA eod/. T[BQK B/  ;edk. v[Zp woB Bkb'A sK fpjso j?
                                                                                                                                  ;dhnK dk fJfsjk;
         tX u[Zek j?. gfjbK pj[s ;ko/ d/S iK  ;dh dhnK izrK gkDhnK d/ epz/ bJh  g?;/ d/  z'o Bkb bzpk ;wK d[BhnK B{z  uzrk ihtB ihthJ/. nZSk GftZy
                                                                                                                                  s/ BhAd f;ojkD/ gJhnK b'ohnK
                                       j'DrhnK. gzikphnK B{z ;wMDk ukjhdk
         ;kfJz;dkB rb'pb tkofwzr B{z e[dosh                         r[zwokj eoh oZfynk fe e'Jh rb'pb  tksktoD ;kihJ/ f;oihJ/.
                                                                                                                                  b'ohnK tork ni/ sZe
         toskok efj e/ Bekod/ ;B, go bzp/  j? fe Gkos d/ jkew gzikp dk gkDh  tkofwzr BjhA j' ojh, fJj ;G e[dosh  tksktoD jh Bk fojk sK o[ZyK
                                                                                                                                  e'Jh ;[orh M{Nk BjhA pfDnk
                                       nkgD/ epi/ j/m feT[A eoBk ukj[zd/ jB<
         ;w/A s'A uZbdhnK ojhnK y'iK s'A pknd                       toskok j?, go j[D ;G y'iK s/ fog'oNK  gZfsnK d/ okr BjhA ofjD/. e'fJb feZE/
                                                                                                                                  s/ Bk jh e'Jh ;[gBk.
         hcSS dh 2013 dh fog'oN B/ fJj  'ebkJhw/N tkoz' nB[;ko fi; soQK  uhe uhe e/ efj ojhnK jB fe fJj  p?m rkJ/rh. i/ e[Zdos dk okr ;zrhs
                                                                                                                                    nwoihs f;zx NKvk
                                                                                                                                    nwoihs f;zx NKvk
                                                                                                                                    nwoihs f;zx NKvk
                                                                                                                                    nwoihs f;zx NKvk
                                       fgSbh ;dh dhnK bVkJhnK s/b s/ epz/                                                           nwoihs f;zx NKvk
         ;gZSN eo fdsk ;h fe fJj e[dosh BjhA                        e[dosh BjhA, r?o e[dosh toskok ;h,  Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ Bzko/
   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40