Page 35 - Punjab Times December 2021 Edition
P. 35
35
35
35 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
35 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
35 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ B
i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ B ko/ th ysw j' ikDr/ko/ th ysw j' ikDr/
i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ B ko/ th ysw j' ikDr/
i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ B
i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ Bzko/ th ysw j' ikDr/ko/ th ysw j' ikDr/
;r'A ;kv/ tb'A c"f;b fcT{b (Xosh ftu'A dhnK ;B, 21thA ;dh dhnK bVkJhnK fi;B{z bzpk ;wK w[Bkc/ dh jt; bJh th Bjh bZGDr/. fJj wB[Zyh j'Ad B{z ;kvk
eZfYnk iKdk s/b, g?No"b, vhib, e'bk, gkDh d/ GzvkoK s/ epz/ dhnK j'DrhnK. ikoh oZfynk frnk s/ oZfynk ik fojk fwNkkT[D dk nkyoh fwjDk j't/rk.
r?;K nkfd) s/ j'o tos/ ik ojh wShBoh, fJ;/ bJh tZv/ ;owkJ/dko d/SK tb'A nzvo j?. fJ;dh gqZsy T[dkjoD ;kvk nbpoNk nkbwh y/v dk ysw j'Dk s/ ;[gfBnK
rZvhnK, bVkJhnK d/ jfEnko fvt?bg iK fvt?bfgzr d/SK dhnK e[ogN ;{pk j?, fiE/ s/b d/ tZv/ Gzvko jB, dk r[nku ikDk. xoK B{z nkg pDk t;k
(fwikJhbK, pzp nkfd), izrbK dh iK b'e fto'Xh ;oekoK Bkb ob e/ nbpoNk ;oeko fgSb/ 50 ;kb s'A s/b j;k e/ T[ikVBk jh ;wM'. fco ;wK
eNkJh nkfd jh rb'pb tkofwzr d/ rb'pbkJhz/SB d/ Bkw j/m e[dosh s'A wDK w{zjh d"bs ewk ojh j?, go ed/ w[nkc BjhA eo/rk ;dhnK B{z. T[iV/ xoK
ekoB jB. Bkot/ B/ sK g?No'b, vhzb ;kXBK s/ epz/ eoB/ S[o{ ehs/ j'J/ jB. th nbNoB/N nBoih bJh e'Jh :sB d/ pB/fonK s'A ektK d/ g?o fsbe
s/ e'b/ Bkb ;pzXs ;G e[ZM 2025 sZe fiE/ fJZe gk;/ n;hA T[j wShBoh iK BjhA ehsk frnk. ikDr/. izdfonK B{z izrkb yk ikDr/.
pzd eoB dk n?bkB eo fdZsk j?. fJ;/ uhiK tosD bZr/, i' ekopB nbpoNk dh nkg'zhSB gkoNh dk
soQK Bhdob?Av B/ 2030 sZe nfijk vkfJnke;kJhv, whE/B, BkJhNo; bhvo i/;B e?Bh ni/ th rb'pb
eoB dk Nhuk oZfynk j?. j'o th pj[s nke;kJhv tZX SZvdhnK jB, fi; Bkb tkofwzr B{z w[Zdk BjhA wzB fojk s/ w"i{dk
fJZNK d/ pD/
fJZNK d/ pD/
fJZNK d/ pD/
fJZNK d/ pD/
;ko/ d/S fJ; yso/ dh rzGhosk B{z d/yd/ tksktoD rzdk j[zdk j?, i' pknd ftZu n?B vh gh ;oeko tb'A rohB r?;K fJZNK d/ pD/
j'J/, nkgD/ s"o s/ :sBShb jB. gkmeK Xosh s/ skgwkB tXkT[D dk ekoB xNkT[D d/ gq'rokw sfjs ekopB N?e;
fJZNK d/ pD/
dh ikDekoh bJh dZ; d/JhJ/ fe 200 d/ pDdk j?, T[E/ d{i/ gk;/ doys i' ekopB brkfJnk frnk, fi;B{z i/;B e?Bh tb'A
sK wekB j[zd/ B/
i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk eohp d/SK ftZu tzvh j'Jh ;kvh Xosh vkfJnke;kJhv b? e/ tksktoD B{z ;kc nkgDh ;oeko nkT[D s/ pzd eoB dk
xo BjhA pDd/ fJZNK ;hfwzN Bkb
frnk sK Xosh d/ Bzko/ th ysw j' s/ 5 d/S (uhB, nwohek, fJzvhnk, eod/ jB, T[BQK B{z tZv/ gZXo s/ eZNDk n?bkB ehsk ik fojk j?. fi; s'A gsk
xoK 'u o{jK t;dhnK B/
ikDr/. tksktoD ;kfJz;dkBK nB[;ko oShnk s/ igkB) jB, i' 60Ü s'A tZX S[o{ eo fdZsk. fi; Bkb j[D sZe Xosh brdk j? fe ;owkJ/dkoK dhnK fgSbZr
uzB sko/ y/vD
rb'pb tkofwzr fBZek fijk jh ysok dk e[dosh skgwkB 1 fvroh sZe tX gkoNhnK, ni/ th fJ; w[Zd/ B{z rzGhosk
pqfjwzv d/yD nkt/
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk
BjhA j?, fJj wB[Zyh j'Ad dk wo fwNDk vkH nwoihs NKvk u[Zek j?, ;kfJz;dkBK nB[;ko nro Bkb BjhA b? ojhnK. fJ;/ soQK nB/eK
ykbh i/pK 'u th ;zs'y Gfonk oj/
j?. nkbwh y/v dk ysw j'Dk j?. xoK B{z Xosh s/ 1 fvroh j'o skgwkB tX fBogZy fog'oNK ;kfps eo ojhnK jB
ukn v[ZbQD
rohB r?;K g?dk eoe/ rb'pb tkofwzr
nkg pDk t;k j;k e/ T[ikVBk . frnk, sK fJE/ ihtB ;[oZfyns BjhA fe uhB s/ nwohek ;G s'A tZX rohB
:[BkJhNv B/SB d/ ;?eNoh iBob tXk oj/ jB. id'A sZe fJj gzi d/S fJ; j?. p/Se nkw ftnesh B{z brdk j? fe r?;K okjhA rb'pb tkofwzr ftZu wfjeK d/ god/ T[ZvDk
yso/ dh rzGhosk B{z BjhA ;wMd/ iK f;ZyD xoK 'u
n?BN'BhT[ r[No/; tb'A fNZgDh eod/ j'J/ 1 fvroh iK 2 fvroh skgwkB tXD :'rdkB gk oj/ jB.
fejk j? fe fJj fog'oN uhe uhe e/ efj rohB r?;K xNkT[D bJh ;[fjod BjhA Bkb coe g?Adk, SkfJd ;kfJz;dkBK iK wB[Zysk rb'pb tkofwzr Bkb go/ fJZNK Bkb pDhnK SZsK
j[zd/, pkeh d/SK d/ :sB ;kofEe BjhA j' dk n;wkB sK bZG iKdk j?
ojh j? fe i/ n;hA ni/ th Bk ikr/ sK tksktoD gq/whnK B/ n?t/A jh o"bk SkB j' ojh j?. s/ j'D ik ojh spkjh
wB[Zysk dh spkjh B{z o'fenk jh BjhA ;ed/.fi; s'A pknd jh j[D :[BkJhNv gkfJnk j'fJnk j?, go nfijk BjhA j?, bJh fceowzd j?. d/S j'o s/b eZYD wK-pkg torh SZs feZE'A bZG'r/
B/SB ;w/s tZy-tZy d/SK B/ fJ; w[Zd/ G?DK-GoktK torhnK
ik ;e/rk. ':[BkJhNv B/SB' dh rb'pb f;oc fJsBk ;wMDk jh ekch j? fe bJh tZvhnK gkJhgbkJhBK ftSkT[D
tkofwzr Bkb ;kvh Xosh s/ wB[Zyh iB- B{z rzGhosk Bkb fbnk j?. j[D fiE/ gkDh B{z Gkc pDB iK poc pDB bJh bJh fJZe d{i/ s'A w{jo/ j' e/ :sB eo ezXK e"D T[;ko/rk
rb'pb tkofwzr bJh fzzw/tko rohB dkdk-dkdh torhnK
ihtB ns/ tksktoD s/ g? oj/ gqGktK fJZe fvroh dk jh coe j[zdk j?. gkDh oj/ jB. fJ; ;ko/ tosko/ B/ ;gZSN eo
s/ ezw eo ojh nzsookSNoh ;z;Ek tb'A r?;K B{z g?dk eoB tkb/ ;G s'A tZv/ d' d/ dk gkDh pD/ ofjD s'A poc pDB iK fdZsk j? fe ;oekoK Gkt/A b'eszsoh j'D b/c oikJhnK e"D skD/rk
S uhB s/ nwohek fJ; yso/ B{z rzGhosk
bzp/ ;w/A s'A T[vheh ik ojh fog'oN ikoh Gkc pDB ftZu f;oc fJZe fvroh dk iK r?ob'eszsoh tkbhnK ;G ;owkJ/ J/E/ ed/ oksK 'u
ehsh j?. Bkb BjhA b? oj/, T[E/ coK; B/ g?fo; jh coe j[zdk j?. fJ; bJh Xosh dk dkoh d/ gZy s/ b'e fjZsK d/ fto'X ftZu w?A sko/ frDdk frDdk
;wM"s/ s'A pknd n?bkB ehsk ;h fe
nzsookSNoh ;z;Ek dk BK j? skgwkB e[dos tb'A fBoXkos skgwkB jh iKdhnK jB. EZe iKdk ;K
nkJhHghH;hH;hH 'IPCC' (International 2040 sZe T[j coK; ftZu vhzb s/ s/ ofjDk jh wB[Zysk d/ Gb/ ftZu j?, c"f;b fcT{b s/ e'b/ s'A fBoGosk ;kok n;wkB w/ok j[zdk ;h
g?No'b s/ uZbD tkbhnK rZvhnK ns/
Panel on Climate Change). fJj fi;d/ stkiB B{z n;hA nkgDhnK xNkJh ikt/. T{oik d/ j'o nkbNoB/N fiE'A she w/o/ uzB f;sko/
;z;Ek 1988 ftZu rb'pb tkofwzr Bkb e'b/ d/ gbKN nkfd g{oh soQK pzd eo d/ rbshnK Bkb ftrkV fdZsk j?. fJ; ;'fwnK s/ g?;k yofunk ikt/. b'eK B{z w?B{z sZe sZe jZ;d/ s/ nZyK Mwed/
t/rk.
tksktoD ftZu j' ojhnK spdhbhnK tXd/ skgwkB Bkb e[dos tb'A gkDh th rb'pb tkofwzr bJh n?i{e/N ehsk s/ w?A frD frD nkgD/
d/ wZd/Bzo World Meteorological gzikp ;w/s fJzvhnk eJh j'o ;{p/ s/ dh b'V bJh fozot pD/ j'J/ rb/Shno ikt/ sK fe T[j th nkgDk :'rdkB gk p'M/ 'u gkT[AAdk ofjzdk
Organization (WMO) and United ncoheB d/S fJ; d/ gqsZy T[dkjoDK w?bN j'D/ S[o{ j' ikDr/, fi; Bkb fiE/ ;eD. BhAdK nkg w[jko/ nk x/odhnK ;B
Nations Environment Programme jB. p/Se fgSbhnK ;dhnK ftZu j'Jh fJZe gk;/ jVQ, s{ckB, ;[BkwhnK fiE/ ;oekoK B{z rb'pb tkofwzr B{z fit/A s/ok fwbD fwNk fdzdk j?
T[d:'fre, y/sh s/ fJb?eNo"fBe eqKsh
(UNEP) tb'A j'Ad ftZu fbnKdh rJh nkT[DrhnK, T[E/ d{i/ gk;/ tZX skgwkB xZN eoB bJh nkgD/ s"o s/ iK :{ n?B ft:'rV/ i/j/ gbK B{z
;h. i/ rb'pb tkofwzr B{z j[D rzGhosk B/ wB[Zyh ihtB B{z ;"yk ehsk j? ns/ Bkb ;'e/, nZrK, gkDh dh E'V, y/shpkVh d/ g?fo; ;wM"s/ sfjs rzGhosk Bkb fiZE/ fgnko fwbdk ;h
tZv/ gZXo s/ wB[Zy B/ soZeh ehsh
Bkb Bk o'fenk frnk sK nrb/ e[ZM nkfd spkj j' ikt/rh. j[D jh Xosh :sB eoB dh b'V j?, T[E/ fJ; Xosh d/ c[ZbK dh wfje tork
djkfenK ftZu j'D tkbh spkjh s'A ;kB{z j?.;kfJz;dkBK dk fceo j? fe i/ fJ;/ dh sfj s/ 1 fvroh skwgkB tXD Bkb pfSzd/ j'D d/ Bks/ ;kB{z th nkgDk pDdk T[whdK-T[wzrK dk zjkB j[zdk ;h
;ghv Bkb skgwkB tXdk fojk sK
e'Jh th puk BjhA ;e/rk. fJBQK dk rb/Shno fgZxbD Bkb ;w[zdo d/ gkDh :'rdkB gkT[Dk ukjhdk j?, n;hA nkT[D ;t/fonK s/ SkwK B{z
wzBDk j?. nzsookSNoh gZXo dh nkT[D tkb/ e[ZM djkfenK ftZu f;oc dk gZXo T[uk j' fojk j?. fi; soQK ;kB{z tkbhnK B;bK bJh fJj Xosh j'o
T[vhe ;h fe;/ dhHH
nZXk fvroh skgwkB j'o tXD Bkb
tkstoD ;pzXh ezw eoB tkbh fJ; gsk jh j? fe Xosh dk Z fjZ;k gkDh iK tXhnk ofjD :'r pDkT[D bJh e[ZM
T[j ;z;ko w[V BjhA gosDk
tekoh ;z;Ek ftZu 120 s'A tZX d/SK d/ Xosh s/ ofjDk w[Sfeb j' ikt/rk. fes/ rb/ShnoK j/m j?, nro ;w[zdo gkDh eoe/ ikJhJ/ Bk fe T[BQK bJh jVQ,
T[j SK w[V Bk bZGDh
jVQ, ;[BkwhnK, tZX poc j't/rh ns/
;oekoh B[wkfJzfdnK s'A fJbktk d[BhnK ;KGD d/ ;woZE BjhA ofjzd/ sK Xosh s{ckB, ;[BkwhnK, ;'e/, G[Zywoh, nZrK T[j EK w[V BjhA fwbDh
Go d/ jikoK ;kfJz;dkB ezw eod/ jB. fes/ nZs dh rowh s/ ;'e/ g?D/ S[o{ j' dk tZvk fjZ;k gkDh dh wko j/m nk nkfd SZv e/ ikJhJ/. fJ; bJh n;hA ekoK
T[; :koK d/ M[zv B/
ikDr/. Xosh j/mbk s/ dfonktK dk
:[BkJhNv B/SB dhnK fJBQK d'BK ikt/rk. fi; Bkb ;w[zdoK d/ Bkb brd/ (vhzb, g?No"b nkfd) B{z xZN-xZN
;z;EktK d/ 191 d/S w?Apo jB. IPCC poc iK whAj Bkb pfDnk, ghD :'r d/S s/ Nkg{ g{oh soQK spkj j' ikDr/ tosD dh e'fSS eohJ/, fisBk j' ;e/ w[V ed/ BjhA w/fbnK B{z ikDk
gbd/ ;B f;sko/
;w/s fJj ;kohnK ;z;EktK fgSb/ 50 gkDh gfjbK jh xNdk ik fojk j?. w[Bkc/ ns/ pj[s d/S skgwkB tXD Bkb ;'e/ gpfbe NoK;g'oN/SB toshJ/, ;owkJ/
nkgD/ nkgD/ noS d/
;kb s'A :[BkJhNv B/SB dh nrtkJh dh jt; sfjs tZvh gZXo s/ ;owkJ/ s/ gkDh dh E[V dh bg/N ftZu nk dkoh tb'A nkgD/ w[BkfcnK bJh
EZfenK-jkfonK fdBK B{z
dkoh tb'A e'bk s/ g?No'b nkfd dh tos'A
ftZu rb'pb tkofwzr d/ ysfonK s'A ikDr/. spkjh jkjkeko wu ikJ/rh. ygsekoh (Consumerism) ebuo B{z
wB[Zysk dh j' ojh iK j'D ik ojh spkjh ns/ b'V s'A tZX gq'vZeSB nkfd B/ Xosh tB;gsh (Vegetation), iht- pVh gbkfBzr Bkb gqw'N ehsk frnk fiZE/ p[ZYhnK fvUVhnK
T[vhedhnK ;B
d/ e[dosh skgwkB dk stkiB ftrkV
;pzXh fo;ou toe ns/ ;[MktK s/ ezw izs{ s/ wB[Zy. fJj ihtB Xosh ns/ gkDh sK fe b'e tZX s'A tZX p/b'VhnK t;sK
eo ojhnK jB. fdZsk j?. g?fo; n?rohw?AN sfjs Xosh ftZu th j?. Xosh s/ fszB soQK dk ihtB yohd ;eD, go n;hA nfijhnK t;sK gzSh fbyd/ ;B fiZE/ rhs
dk skgwkB 2 fvroh sZe xNkT[D bJh okr ;B y/vd/ ftjfVnK
coK; ftZu g?fo; d/ e'b d;zpo j?. ;kfJz;dkBK nB[;ko rb'pb tkofwzr Bk yohdhJ/, i' rb'pb tkofwzr ftZu
2015 ftZu b/ p"ofrN NkT{B ftZu 195 g{oh fJwkBdkoh s/ ;ysh Bkb ezw eoB s/ tksktoD pdbD Bkb f;oc wB[Zy :'rdkB gk ojhnK jB, c{v dh t/;Nz 'u ;[pkj Skw
dh tuBpZXsk d[jokJh rJh j?. ed ird/ B/ T[j xo w[V w[V
d/SK d/ B[wkfJzfdnK B/ :[BkJhNv B/SB jh BjhA izrb (pB;gsh), gS{-gzSh s/ B{z xNkJhJ/, vhzb, g?No"b, e'b/ dh EK
dh rb'pb tkofwzr ;pzXh 21thA ;kfJz; dhnK y'iK 17-18 thA ;dh gkDh d/ iht th gqGkts j'Dr/ feT[Afe j'o T{oik ;kXBK B{z gqw'N eoB tZb N[ohJ/ wekBK u ed/ ;[cB/ BjhA T[Zrd/
ftZu j'JhnK.18thA ;dh d/ nyho ftZu okr BjhA fyVd/ fJZN gZEoK u
ekBcoz; ftZu tksktoD s/ rb'pb fJE/ e[ZM th fJZe d{i/ s'A tZy BjhA j?, . b'eK B{z fJ; ftS/ s/ ;?whBko ehs/ ikD.
tkofwzr d/ w[Zd/ s/ ob e/ ezw eoB dk T[d:'fre eqKsh dk d"o S[o{ j'fJnk, id'A ;G e[ZM fJZe d{i/ Bkb i[fVnk j'fJnk d/SK u yk; piN oZfynk ikt/. xoK rhsK T[E/ o[wed/ B/
wB[Zy B/ nkgDk ihtB ;"yk eoB bJh fiZE/ pZu/ B{z noS se T[Skb
nfjd fbnk ;h. fi;d/ Bshi/ ti'A j?. ;kvk ihtB doysK Bkb s/ doysK fgzvK SfjoK rbhnK ftZu tZX s'A tZX
ngo?b 2016 ftZu j'J/ ;wM"s/ s/ 195 ihtB d/ jo y/so ftZu wShBoh B{z dk ;kv/ Bkb i[fVnk j'fJnk j?, fJ;/ doZys brkJhJ/. i/ B/V/ ikDk j't/ sK fyvkfJnk iKdk j?
tosDk S[o{ ehsk. S[o{ ftZu sK fJj
d/SK B/ ;kJhB ehs/ ;B. pknd ftZu soQK ;kvk ;G dk ihtB gkDh Bkb eko dh EK s[o e/ iK ;kJheb nkfd s/ fiZE/ fyv"fDnK dh SDeko j[zdh j?
i{B 2017 ftZu nwoheB okSNogsh wShBoh wB[Zy tb'A jh ubkJh iKdh ;h, i[fVnk j'fJnk j?. ikD dh nkds gkJhJ/. xoK ftZu xZN s/ MKioK d/ rhs
go j"bh j"bh e'b/ s'A g?dk ehsh T{oik
v"Bbv Nozg B/ ;wM"s/ ftu'A pkjo fJj ;wZf;nk fe;/ fJZe d/S iK e"w s'A xZN fpibh s/ r?; nkfd toshJ/, wekBK 'u BjhA ed/ ird/ u[ZbQ/
fBebD dh Xweh fdZsh ;h. fJ; ;wM"s/ Bkb wShBoh uZbDh S[o{ j'Jh, fco 19thA dh BjhA j?, fJj ;kv/ gb?fBN (Xosh) dh jhN dh tos'A xNkT[D dh e'fSS eohJ/. feZE/ gZed/ B/ r'b wZeh d/ ;{oi
;dh ftZu s/b (vhzb, g?No"b iK r?;K
sfjs ;kJhB eoB tkb/ d/S ;wM"s/ j'Ad dk w;bk j?< i/ n;hA fJj w;bk fpibh tkbhnK ekoK nk ojhnK jB, noSK u ik p?mhnK
dhnK SosK nB[;ko 2020 s'A ob e/ nkfd) Bkb uZbD tkbh wShBoh g?dk g?dk ehsk j? sK fJ;B{z mhe th ;kB{z fJ;B{z tosD pko/ gb?B eohJ/. whN SktK d/ jZE'A d/yhA
j'Jh. j"bh j"bh fJ;dh ygs pj[s tXh
Xosh dk skgwkB 2 fvroh sZe nkg jh eoBk g?Dk j?. p/Se ;kfJz;dkB fJzv;Noh th rb'pb tkofwzr ftZu tZvk fes/ xo B{z wekB Bk pDB d/thA
xNkT[D bJh :sB eoBr/. s/ fJ;d/ Bkb jh fgSbhnK d' ;dhnK fgSb/ 50 ;kb s'A fJj o"bk gk oj/ ;B o'b ndk eo ojh j?. whN dh EK cbK cV bthA fJjd/ feod/ n;wkB
ftZu d[BhnK ftZu nkpkdh th tZv/ gZXo
:{og dh T[d:'fre eqKsh fe ;kB{z tksktoD ftZu ik ojhnK ;pzhnK tZb goshJ/. rb'pb tkofwzr ;[rzXs g"DK
(Industrial Revolution) s'A gfjbK s/ tXh, fi; Bkb wB[Zy B/ izrb eZN e/ rohB r?;K B{z xNkT[D bJh Xosh j/m'A xNkT[D bJh gkb;hnK pDB. ;t/o Skw s/ uwed/ ;{oi
y/sh S[o{ ehsh, T[E/ xo pDB/ S[o{ j'J/ s/
Xosh dk i' skgwkB ;h, gfjbK w[V s/b s/ e'b/ d/ nXko s/ uZb ojh fJzv;Noh fJ; pko/ ;'funk ikt/. fJ; ftS/ s/ fcbwK wekBK u fzzdrh BjhA t;h ofjzdh
T[E/ fbikD bJh jo ;zGt :sB j'Dr/. beVh dh tZvh gZXo s/ tos'A S[o{ j'Jh. s'A fBoGosk xNk e/ pdbt/A T{oik d/ pDB. e'o;K u tZX s'A tZX ikDekoh wekBK u g[ZsK B{z uzB dhnK
fi;d/ Bshi/ tksktoD ftZu spdhbh ;kXB (Alternate Energy Sources)
T[d:'fre eqKsh s'A pknd c?eNohnK s/ fdsh ikt/. whAj gkDh cfVnk ikt/. gD
rokjhnK BjhA e'Jh fdzdk
j'o iB-ihtB d/ tZy-tZy ;kXBK bJh dk d"o S[o{ j' frnk. y'iD/ g?Dr/. go tZv/ ;owkJ/dko, i' T{oik tosh ikt/. tk:{ :zsoK Bkb ;KG e/ oZyhz
;NhtB ;'b'w"B dh feskp Water:
e'bk, s/b (g?No'b, vhzb, B?uob r?;K ;oekoK Bkb ob e/ Xosh j/mb/ e[dosh T{oik g?dk ehsh ikt/. wShBK s/ uktK uktK Bkb pDkJ/ xoK B{z
The Epic S truggle for Wealth,
nkfd), rohB r?;K s/ izrbK dh eNkJh ;kXBK dh b[ZN ftZu fe;/ soQK dh dyb fBoGosk xNkJh ikt/. eh BjhA j'
s/ dhtkoK s/ Nzfrnk
Power and Civilization nB[;ko 21thA
nkfd Bkb j[D sZe 1 fvroh skgwB nzdkih podkSs BjhA eod/. T[BQK B/ ;edk. v[Zp woB Bkb'A sK fpjso j?
;dhnK dk fJfsjk;
tX u[Zek j?. gfjbK pj[s ;ko/ d/S iK ;dh dhnK izrK gkDhnK d/ epz/ bJh g?;/ d/ z'o Bkb bzpk ;wK d[BhnK B{z uzrk ihtB ihthJ/. nZSk GftZy
s/ BhAd f;ojkD/ gJhnK b'ohnK
j'DrhnK. gzikphnK B{z ;wMDk ukjhdk
;kfJz;dkB rb'pb tkofwzr B{z e[dosh r[zwokj eoh oZfynk fe e'Jh rb'pb tksktoD ;kihJ/ f;oihJ/.
b'ohnK tork ni/ sZe
toskok efj e/ Bekod/ ;B, go bzp/ j? fe Gkos d/ jkew gzikp dk gkDh tkofwzr BjhA j' ojh, fJj ;G e[dosh tksktoD jh Bk fojk sK o[ZyK
e'Jh ;[orh M{Nk BjhA pfDnk
nkgD/ epi/ j/m feT[A eoBk ukj[zd/ jB<
;w/A s'A uZbdhnK ojhnK y'iK s'A pknd toskok j?, go j[D ;G y'iK s/ fog'oNK gZfsnK d/ okr BjhA ofjD/. e'fJb feZE/
s/ Bk jh e'Jh ;[gBk.
hcSS dh 2013 dh fog'oN B/ fJj 'ebkJhw/N tkoz' nB[;ko fi; soQK uhe uhe e/ efj ojhnK jB fe fJj p?m rkJ/rh. i/ e[Zdos dk okr ;zrhs
nwoihs f;zx NKvk
nwoihs f;zx NKvk
nwoihs f;zx NKvk
nwoihs f;zx NKvk
fgSbh ;dh dhnK bVkJhnK s/b s/ epz/ nwoihs f;zx NKvk
;gZSN eo fdsk ;h fe fJj e[dosh BjhA e[dosh BjhA, r?o e[dosh toskok ;h, Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ Bzko/

