Page 329 - ตำราเคมีอินทรีย์ [Jadsada Ratniyom]

อัลคิลเฮไลด์ (alkyl halide) 301

ตัวอย่างที่ 6.17 | การทำนายสารผลิตภัณฑ์ที่เกิดปฏิกิริยาการขจัดผ่านกลไกแบบ E1 (ต่อ)

การสรุปลักษณะเฉพาะของปฏิกิริยาการขจัดที่เกิดผ่านกลไกแบบ E1 แสดงในตารางที่ 6.9

ตารางที่ 6.9 ลักษณะเฉพาะของปฏิกิริยาการขจัดที่เกิดผ่านกลไกแบบ E1
อัตราเร็วของปฏิกิริยา: ปฏิกิริยาอันดับ 1, Rate = k[RX]

จำนวนขั้นตอนในกลไก: เกิด 2 ขั้นตอน
สเตอริโอเคม: H และ X ต้องอยู่ในระนาบเดียวกัน และสารผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้น
ี
ั
เป็นอัลคีนที่มีหมู่แทนที่รอบพนธะคู่มากกว่า
อัลคิลเฮไลด์ที่ใช้: อัตราเร็วของปฏิกิริยาเมื่อใช้อลคิลเฮไลด์ต่างชนิดกันเป็นดังนี้
ั
Rate: R3CX > R2CHX > RCH2X
เบส เบสอ่อน
Leaving group Leaving group ที่ดีทำให้ปฏิกิริยาเกิดได้เร็ว

ตัวทำละลาย Polar protic solvent ทำให้ปฏิกิริยาเกิดได้เร็ว

6.9 การแข่งขันกันระหว่าง SN1 และ E1
ทั้งกลไกแบบ E1 และ SN1 จัดเป็นปฏิกิริยาแข่งขันซึ่งกันและกัน กล่าวคือ หากตั้งใจจะทำ
ปฏิกิริยาแบบ E1 แต่จะมีสารผลิตภัณฑ์จาก S N1 รวมอยู่ด้วย ยกตัวอย่างเช่น ปฏิกิริยาระหว่าง

(CH3)3CBr กับน้ำ โดยในขั้นตอนแรกจะมีกลไกเหมือนกัน คือการสลายพันธะ C–X แล้วเกิดเป็นคาร์โบ
แคทไออน (ภาพที่ 6.22, step [1]) และหากพิจารณาสภาวะปฏิกิริยาของทั้ง E1 และ SN1 จะเห็นว่า
มีสภาวะของปฏิกิริยาเหมือนกัน คือ เกิดกับสารตั้งต้นชนิด 3° อัลคิลเฮไลด์ได้ดี ปฏิกิริยาใช้กับเบส
หรือนิวคลีโอไฟล์ที่อ่อน เป็นต้น ปัจจัยต่าง ๆ ที่ช่วยให้เกิด SN1 ได้ดีก็จะช่วยให้เกิด E1 ได้ดีด้วย

ดังนั้น เมื่อทำการตั้งปฏิกิริยาที่ใช้ 3° อัลคิลเฮไลด์กับเบสอ่อนหรือนิวคลีโอไฟล์ที่อ่อน (เบสกับนิวคลีโอ
ไฟล์ความแรงจะพิจารณาเหมือนกันแต่หน้าที่แตกต่างกัน) ทำปฏิกิริยาภายใต้สภาวะเดียวกันนี้ ทั้งสอง
ปฏิกิริยา (E1 และ SN1) จะเกิดเป็นปฏิกิริยาแข่งขัน ทำให้เกิดเป็นสารผลิตภัณฑ์สองชนิด คือ

ผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากปฏิกิริยาการขจัด (CH3)2C=CH2 [E1] และสารผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากปฏิกิริยาแทนที่