Page 387 - ตำราเคมีอินทรีย์ [Jadsada Ratniyom]

อัลคีน (alkene) 359

ปฏิกิริยาดีไฮโดรจีเนชันของอัลเคนไปเป็นอัลคีนนี้ปกติเกิดขึ้นได้ยาก เนื่องจากปฏิกิริยาดีไฮโดรจีเนชัน
ของอัลเคนนี้เป็นปฏิกิริยาดูดพลังงาน ถ้าอธิบายในเชิงเทอร์โมไดนามิก จะพบว่าค่า ΔH° เป็นค่าบวก
ซึ่งเป็นปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นเองไม่ได้ แต่เมื่อพิจารณาเทอมเอนโทรปี (entropy, ΔS°) ของปฏิกิริยานี้จะ
ั
พบว่ามีค่ามาก เพราะจากอลเคนหนึ่งตัวถูกเปลี่ยนเป็นสารผลิตภัณฑ์สองตัว เสมือนกับมีความไม่เป็น
ิ่
ระเบียบเพมขึ้น จากสมการ ΔG° = ΔH° – TΔS° ที่อุณหภูมิสูง ๆ จะทำให้ เทอมเอนโทรปี (–TΔS°)
มีค่าติดลบมาก ส่งผลให้ค่า free energy (ΔG°) เป็นลบ ปฏิกิริยาจึงสามารถเกิดได้ ดังนั้นอาจกล่าวได้
ว่า ปฏิกิริยา dehydrogenation นี้ จะสามารถเกิดขึ้นได้ที่อุณภูมิสูง ๆ ดังนั้นปฏิกิริยานี้มักใส่ตัวเร่ง
ปฏิกิริยาแบบโลหะทรานซิชัน เข้าไปเพื่อทำให้ปฏิกิริยาเกิดได้ดี ดังแสดง

ตัวเร่งปฏิกิริยาโลหะทรานซิชัน

7.4 ปฏิกิริยาของอัลคีน

ั
7.4.1 บทนำปฏิกิริยาการเติมของอลคีน
เนื่องด้วยอัลคีนมีพันธะไพน์ที่มีความหนาแน่นของอิเล็กตรอนสูงกว่าที่พันธะซิกมา
ปฏิกิริยาส่วนใหญ่ของอัลคีนจึงเกิดที่พันธะไพน์ ประกอบกับพันธะไพน์ที่อ่อนแอกว่าพันธะซิกมา
หากอัลคีนเกิดปฏิกิริยาการเติมจะเกิดที่ตำแหน่งพันธะคู่ โดยจะมีการสลายพันธะไพน์ และสร้างพนธะ
ั
ซิกมาขึ้นมาใหม่

ตำแหน่งของพันธะไพน์ที่ถูกทำลาย พันธะซิกมาที่ถูกสร้างขึ้นใหม่

ั
❑ ปฏิกิริยาของอัลคีนมักจะเกี่ยวข้องกับปฏิกิริยาการเติม (พนธะไพน์จะสลายไป)
ิ
❑ พันธะคู่ของอัลคีนจัดเป็นสปีชีส์ที่มีความหนาแน่นของอเล็กตรอนสูง จึงไม่เกิดปฏิกิริยากับ
นิวคลีโอไฟล์และสปีชีส์ที่มีอิเล็กตรอนสูง แต่จะเกิดปฏิกิริยากับอิเล็กโทรไฟล์

สเตอริโอเคมีของสารผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้นจากปฏิกิริยาการเติมของอัลคีน สามารถใช้พิจารณาในการ
เขียนกลไกการเกิดปฏิกิริยาได้ เนื่องจากคาร์บอนอะตอมของอัลคีน จะมีรูปร่างโมเลกุลเป็นสามเหลี่ยม

แบนราบ สาร X-Y ที่เข้ามาเกิดปฏิกิริยาการเติมที่พันธะคู่ของอัลคีนสามารถเข้ามาทำปฏิกิริยาฝั่ง
เดียวกัน (syn addition) หรือเข้าทำปฏิกิริยาคนละฝั่งได้ (anti addition) รายละเอียดของการเข้าทำ
ปฏิกิริยาทั้งสองนี้จะกล่าวในรายละเอียดต่อไป