Page 477 - ตำราเคมีอินทรีย์ [Jadsada Ratniyom]

อัลไคน์ (alkyne) 449

พันธะไพน์ตรง C≡C เคลื่อนขึ้นไปบนคาร์บอนอะตอมทำให้คาร์บอนอะตอมหนึ่งติดประจุลบ คาร์บอน
หนึ่งเป็นคาร์บอนแรดิคัล สปีชีส์นี้เรียกว่า “radical anion” ซึ่งหมู่ R ของ radical anion จะจัดตัว
ให้อยู่แบบ trans เพื่อลดความเกะกะ (steric effect) ใน step [2] ประจุลบบน radical anion จะ
มาจับโปรตอนของ NH3 เกิดเป็น vinyl radical ในขั้นถัดมา (step [3]) อิเล็กตรอนจะเข้าเติมไปใน

vinyl radical เกิดเป็น trans vinyl carbanion และในขั้นสุดท้าย (step [4]) trans vinyl carbanion
จะดึงโปรตอนของ NH3 จนได้สารผลิตภัณฑ์สุดท้ายเป็นทรานส์อัลคีน (trans alkene)
ใน step [3] vinyl radical ถูกเติมอิเล็กตรอนเข้าไปนั้น จะเกิดเป็น trans
vinyl carbanion ได้เพียงตัวเดียวไม่เกิดแบบซิส เพราะหมู่ R ทั้งสองหมู่จัดเป็นหมู่ที่มีความเกะกะสูง

อยู่ใกล้กันจะผลักกันไม่เสถียร โมเลกุลจึงจัดเรียงตัวแบบทรานส์ เพื่อลดแรงผลักของหมู่ R ดังแสดง

หมู่ R อยู่ห่างกัน เพื่อลดแรง ความเกะกะของหมู่ R
ผลัก และเพิ่มความเสถียร
จะลดความเสถียร

เสถียรกว่า

❑ อัลไคน์ทำปฏิกิริยากับ Na/NH3 (liq.) ให้ผลิตภัณฑ์เป็นทรานส์อัลคีน

ปฏิกิริยาการเติมไฮโดรเจนลงในอัลไคน์ทั้ง 3 ปฏิกิริยาสรุปไว้ในภาพที่ 8.13

ภาพที่ 8.13 สรุปปฏิกิริยาการเติมไฮโดรเจนแบบต่าง ๆ