Page 19 - Local Vegetables

18.ล ำไย

่
ื
่
ื
ชอสำมัญ หรือชอพื้นเมอง : ล ำไย (longan)
ื
ื
่
ชอวิทยำศำสตร์ : Dimocarpus longan Lour.
วงศ์ : Sapindaceae
ลักษณะทำงพฤกษศำสตร์ :
่
ล ำต้น ล ำไยเปนไม้ยืนต้นทรงพุมแผกว้ำง มีตั้งแตขนำดกลำงจนถึงขนำดใหญ ต้นที่ปลกจ ำกเมล็ดมีล ำต้นสงตรง
่
ู
็
่
ู
่
ู
่
่
เมือปลกจำกกิ่งตอนมีทรงพุ่มแผกว้ำง เมือเจริญเติบโตเต็มสง 10-
่
ู
12 เมตร เปลือกล ำ สีน ้ำตำลหรือสีเทำปนน ้ำตำล แตกเปนสะเก็ด
็
และร่องขรุขระ กิ่งกลมและเนือไม้มักเปรำะท ำให้กิ่งหักง่ำย
้
่
็
ใบ ใบล ำไยเปนใบรวม ทีมีใบย่อยอย่บนก้ำนใบรวมกัน จ ำนวน 3-
่
ู
5 ค ก้ำนใบรวมยำวประมำณ 20-30 เซนติเมตร ใบย่อยจัดเรียง
ู่
ตัวในลักษณะตรงข้ำมหรือแบบสลับกัน ก้ำนใบย่อยยำว 4-6
ู
่
เซนติเมตร ใบย่อยเปนรปรีหรือรปหอก ใบกว้ำง 3-6 เซนติเมตรและยำว 10-15 เซนติเมตร ขอบใบเรียบไม่มีหยักและไม่ม้วน ใบเรียบหรือเปนคลืน
ู
็
็
้
็
เล็กน้อย ปลำยใบมักแหลมและฐำนใบคอนข้ำงปำน ด้ำนหลังใบมีสีเขียวเข้มเปนมันมำกกว่ำด้ำนท้องใบ เส้นแขนงแตกจำกเส้นกลำงใบ
่
่
่
่
ชอดอก ล ำไยออกดอกทีปลำยยอดทีเจริญเติบโตเต็มทีแล้ว โดยเปลียนจำกตำใบเปนตำดอก แตบำงครั้งชอดอกก็อำจเกิดจำกตำด้ำนข้ำงของกิ่งก็ได้
่
่
่
็
่
่
้
ุ
่
ตั้งแตเริ่มเห็นชอดอกด้วยตำเปล่ำจนก้ำนชอดอกพัฒนำจนยำวเต็มที่ใช้เวลำประมำณ 45-50 วัน ขึนกับพันธ์และสภำพแวดล้อม ชอดอกของล ำไย
่
่
็
เปนแบบ compound dichasia ทีจัดเรียงดอกแบบ panicle กล่ำวคือ แตกก้ำนดอกแขนงออกไปจำกก้ำนที่หนึงและแตละก้ำนย่อยนั้นแตกแขนง
่
่
่
่
่
ตออีกครั้ง ชอดอกยำว 15 – 50 เซนติเมตร ในแตละชอดอกมีทั้งดอกสมบูรณ์เพศและดอกไม่สมบูรณ์เพศ แตละชอดอกมีดอกประมำณ 3,000
่
่
่
่
้
ุ
ดอกขึนกับพันธ์และสภำพแวดล้อม
้
ู
ดอก ดอกมีสีครีมและเส้นผ่ำศนย์กลำง 6-8 มิลลิเมตร ก้ำนดอกยำว 1-2 มิลลิเมตร กลีบดอกมี 5 กลีบ บำงเรียวเล็ก สีขำวหม่นและเรียงตัวเยือง
่
่
่
กัน กลีบรองดอกมี 5 กลีบเชนกัน สีเขียวปนน ้ำตำล หนำและแข็ง ขนำดกว้ำงกว่ำกลีบดอก 3-5 เท่ำ ทีฐำนของกลีบรองดอกมีตอมน ้ำหวำน
่
็
่
่
ู
ผล ผลล ำไยเปนผลเดี่ยว ผลล ำไยมีรปรำงคอนข้ำงกลมหรือกลมแปน ขนำดของผลแตกตำงกัน เปลือกผลเจริญมำจำกผนังรังไข่และเริ่มพัฒนำไป
้
่
่
่
พร้อมๆกับเมล็ด ตอมำเมล็ดหยุดกำรพัฒนำแตเปลือกผลยังมีกำรพัฒนำตอตอจนเก็บเกี่ยวผลได้ เปลือกผลสีเหลืองปนน ้ำตำลหรือน ้ำตำลแดง แต ่
่
บำงพันธ์เชน เบียวเขียว อำจมีสีเขียวปน เปลือกผลอำจเปนตุมหรือคอนข้ำงเรียบ เนือของล ำไย (aril) พัฒนำมำจำกเนือเยือรอบๆ ก้ำนของเมล็ด
่
้
ุ
่
้
่
่
้
็
(funiculus) ขึนมำโอบจนรอบเมล็ด เนือล ำไยสีขำวขุ่นหรือสีชมพูเรื่อๆแตกตำงกันตำมพันธ์ ุ
้
้
่
ู
เมล็ด ลักษณะกลมหรือกลมแบน เปลือกเมล็ดสีน ้ำต ำลเข้มหรือสีด ำ เปนมัน ส่วนที่ติดกับขั้วเมล็ดมีวงกลมสีขำว ท ำให้ดคล้ำยกับลกนัยน์ตำและ
ู
็
เปนทีมำของค ำว่ำ ตำมังกร ขนำดเมล็ดตำงกันตำมพันธ์ ุ
่
็
่
ี
้
ประโยชน์ : เมล็ดแก้บำดแผลมีเลือดออก ห้ำมเลือด แก้ปวด สมำนแผล แก้แผลมีหนอง และแก้กลำกเกลือน ใบแก้ไข้หวัด แก้มำลำเรีย แก้ฝหัว
ู
ขำด แก้ริดสีดวงทวำร ดอกแก้โรคเกี่ยวกับหนองทั้งหลำย รำกใช้แก้เสมหะและลม ถ่ำยโลหิตออกทำงทวำรหนัก แก้ระดขำวมำกผิดปกติ ขับพยำธ ิ
เส้นด้ำย เปลือกต้นแก้เสมหะ ขับลมในล ำไส้ แก้จุกเสียด สมำนแผล แก้น ้ำลำยเหนียว
ที่มำ : https://www.doa.go.th/share/docs/longgan/botanycultivarlonggan.pdf
https://pharmacy.mahidol.ac.th/th/knowledge/article/407/%E0%B8%A5%E0%B8%B3%E0%B9%84%E0%B8%A2/