Page 113 - เอกสารคำสอน ประเด็นคัดสรรทางการศึกษา

องค์ประกอบของการคิดและการคิดวิเคราะห์ ลักษณะของการคิดและการคิดวิเคราะห์

องค์ประกอบการคิด มี 6 องค์ประกอบหลัก (สุวิทย์ มูลคำ, 2547, น. 5) ดังนี้ ลักษณะของการคิด ไม่ได้เป็นการแสดงออกทางพฤติกรรมโดยตรง แต่สามารถคาด
1. สื่อหรือสิ่งเร้า เป็นสิ่งที่ใช้ในการกระตุ้นให้ผู้เรียนเกิดการคิดหาคำตอบเพื่อสนอง เดาความคิดจากการแสดงออกทางพฤติกรรมของผู้เรียนได้ และจากการศึกษาลักษณะของ

ความสงสัยใคร่รู้ เช่น ข้อความ ภาพ เสียง ข้อมูล สัญลักษณ์ กิจกรรมหรือสถานการณ์ต่าง ๆ การคิดและการคิดวิเคราะห์ (ฆนัท ธาตุทอง, 2554, น. 27-28; ทิศนา แขมมณี และคณะ,

2. การรับรู้สิ่งเร้า เป็นการใช้ประสาทสัมผัสทั้ง 5 ได้แก่ ตา หู จมูก ลิ้นและร่างกาย 2540, น. 27) สามารถสรุปได้ 2 ลักษณะใหญ่ ๆ ดังนี ้

ู
ของผู้เรียนในการรับรู้สิ่งเร้า ผู้เรียนจะรับรู้ได้มากหรือน้อยเพียงใดขึ้นอยู่กับคุณภาพของสิ่งเร้า 1. ลักษณะการคิดขั้นพื้นฐาน เป็นการสื่อความหมายและการแสดงออกด้วยการพด
3. จุดมุ่งหมายในการคิด เป็นการระบุสิ่งที่ต้องการได้รับหลังจากการคิดของผู้เรียนว่า การเขียน การค้นหาคำตอบ การพิจารณารายละเอียดและจัดลำดับความสัมพันธ์ เพื่อแสดงถึง

ต้องการอะไร เช่น ต้องการแก้ปัญหา ต้องการตัดสินใจ หรือต้องการสร้างสรรค์นวัตกรรม ความเข้าใจ เช่น การคิดคล่อง เป็นการตอบให้ได้มากที่สุดในเวลาที่จำกัด การคิดหลากหลาย

4. วิธีการคิด เป็นการเลือกวิธีการให้ตรงกับจุดมุ่งหมายในการคิด เพื่อให้ได้คำตอบที่ เป็นการตอบตามข้อจำกัดให้ได้มากกว่าหนึ่งวิธี การคิดละเอียดลออ เป็นการพิจารณาส่วน
ถูกต้อง เช่น คิดแก้ปัญหา ใช้วิธีการคิดแก้ปัญหา คิดเพื่อตัดสินใจ ใช้วิธีการคิดวิจารณญาณ ปลีกย่อยให้ได้มากที่สุด และการคิดชัดเจน เป็นการจัดลำดับความสัมพันธ์อย่างเป็นระบบ

์
์
และองค์ประกอบของการคิดวิเคราะห มี 4 องค์ประกอบย่อย (เกรียงศักดิ เจริญวงศ์ศักดิ, 2. ลักษณะการคิดขั้นสูง เป็นการแสดงออกถึงความสามารถในการพิจารณาสิ่งต่าง ๆ
์
2546, น. 26-30, ฆนัท ธาตุทอง, 2554, น. 323-327) ดังนี ้ อย่างรอบคอบและมีเหตุผล เช่น การคิดกว้าง เป็นการพิจารณาองค์ประกอบอย่างรอบด้าน เพือ
่
4.1 การกำหนดขอบเขตของการวิเคราะห เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ตรงกับความต้องการ หาจุดเด่น จุดด้อย การคิดลึกซึ้ง เป็นการจัดลำดับความสัมพันธ์ของโครงสร้าง หรือความสัมพันธ์
์
ใช้เป็นแนวทางสืบค้นข้อมูลในการวิเคราะห์ ถ้ามีข้อมูลน้อยจะทำให้ข้อสรุปขาดความน่าเชื่อถือ เชิงสาเหตุ การคิดไกล เป็นการเชื่อมโยงข้อมูลเพื่อนำไปใช้ในการวางแผนการทำงานในอนาคต

4.2 การตั้งข้อสังเกต หรือคำถามเพื่อให้ได้คำตอบ โดยใช้หลัก 5 W 1 H คือ ใคร

(Who) ทำอะไร (What) ที่ไหน (Where) เมื่อไหร่ (When) เพราะเหตุใด (Why) และอย่างไร (How) การคิดถูกทาง เป็นการคำนึงถึงเป้าหมายและประโยชน์ที่ได้รับต่อตนเองและผู้อื่นในระยะยาว
4.3 การหาความสัมพันธ์เชิงเหตุผล เป็นการหาสาเหตุ และการเชื่อมโยงสิ่งต่าง ๆ การคิดอย่างมีเหตุผล เป็นการจำแนกข้อเท็จจริงกับความคิดเห็นออกจากกัน และเชื่อมโยงกัน
์
ว่าปัญหาที่เกิดขึ้นมีผลกระทบอย่างไรและกับใครบ้าง มีแนวทางแก้ไขปัญหาอย่างไรในอนาคต ระหว่างสาเหตุและผลที่เกิดขึ้นอย่างเป็นระบบ และลักษณะของการคิดวิเคราะห สรุปเป็น

4.4 การตีความ เป็นการพยายามทำความเข้าใจกับสิ่งที่ไม่ได้เกิดขึ้นโดยตรงด้วย พฤติกรรมได้ (ฆนัท ธาตุทอง, 2554, น. 323-328) ดังนี้
เกณฑ์มาตรฐาน หรือความรู้และประสบการณ์เดิม เพื่อให้อธิบายปรากฏการณ์/สิ่งที่เกิดขึ้นได้ 2.1 สามารถจำแนกแยกแยะส่วนต่าง ๆ ของข้อมูลหรือเนื้อหาที่ศึกษาได้ชดเจน
ั
5. ข้อมูลหรือเนื้อหา เป็นความรู้และประสบการณ์เดิมของบุคคลหรือความรู้ใหม่ที่ได้ 2.2 สามารถแจกแจงรายละเอียดของสวนประกอบตาง ๆ ในเนื้อหาที่ศึกษาได้
่
่
จากการศึกษาเพื่อนำมาใช้ประกอบการคิดให้มีความรอบคอบและมีความถูกต้องเหมาะสม 2.3 สามารถจดโครงสร้างหรือความสัมพันธ์ขององค์ประกอบใหญ่และย่อยได้
ั
6. ผลของการคิด เป็นข้อสรุป ข้อเสนอแนะหรือแนวทางต่าง ๆ ที่ได้จากการคิดของ 2.4 สามารถนำเสนอข้อมูลที่ศกษาและวิเคราะห์ให้ผู้อื่นเข้าใจได้อยางเป็นระบบ
่
ึ
บุคคลอย่างมีจุดมุ่งหมายและเป็นระบบ มีความเป็นเหตุเป็นผลและแสดงออกเป็นพฤติกรรมได้
สรุปได้ว่า ลักษณะของการคิดและการคิดวิเคราะห์ เป็นสิ่งที่อยู่ภายในจิตใจของผู้เรียน
สรุปได้ว่า องค์ประกอบของการคิดและการคิดวิเคราะห์ คือ สิ่งเร้าที่เข้ามากระตุ้นให้
สามารถแสดงออกเป็นพฤติกรรมได้ 2 ระดับ คือ การคิดขั้นพื้นฐาน ได้แก่ คิดคล่อง คิดหลากหลาย
ผู้เรียนเกิดการคิด โดยผู้เรียนจะต้องกำหนดจุดมุ่งหมายในการคิดและวิธีการคิดให้สอดคล้อง
คิดละเอียดลออ คิดชัดเจน และการคิดขั้นสูง ได้แก่ คิดกว้าง คิดลึกซึ้ง คิดไกล คิดถูกทาง คิดอย่างมี
กัน และศึกษาค้นคว้าข้อมูลต่าง ๆ เพื่อใช้ประกอบการคิดตามความรู้และประสบการณ์ให้ได้

ข้อสรุปที่มีความถูกต้องเหมาะสม สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ เช่น ต้องการคิดวิเคราะห ์ เหตุผล ซึ่งการคิดวิเคราะห์จัดอยู่ในระดับการคิดขั้นสูง แต่อย่างไรก็ตามการคิดและการคิดวิเคราะห์
ปัญหา ควรใช้วิธีการคิดวิเคราะห์ปัญหา และกำหนดขอบเขตของเนื้อหาที่ต้องการวิเคราะห์ ตั้ง ที่ดีจะต้องอาศัยการฝึกฝนทักษะการคิดให้หลากหลาย ให้มีความชำนาญในการคิดหาคำตอบ เพื่อใช ้

ข้อสังเกต ข้อคำถามกับเนื้อหาหรือสิ่งเร้า เพื่อหาสาเหตุของปัญหาและสรุปแนวทางแก้ไข ประโยชน์ในการปรับตัวให้เข้ากับสิ่งแวดล้อมและการดำเนินชีวิตประจำวันอย่างมีความสุข

เอกสารคำสอน รายวิชา 161423 ประเด็นคัดสรรทางการศึกษา 3(3-0-6) เรียบเรียงโดย ผศ.ดร.รักษิต สุทธิพงษ์ หน้า 84 เอกสารคำสอน รายวิชา 161423 ประเด็นคัดสรรทางการศึกษา 3(3-0-6) เรียบเรียงโดย ผศ.ดร.รักษิต สุทธิพงษ์ หน้า 85
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.รักษต สทธิพงษ | เอกสารค�าสอน ประเด็นคัดสรรทางการศกษา 85

ึ
์
ุ
ิ