Page 117 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 4 117 [147]

undertaken courses of practices)
1. ธรรมสมาทานที่ใหทุกขในปจจุบัน และมีทุกขเปนวิบากตอไป (เชน การประพฤติวัตร

ทรมานตนของพวกอเจลก หรือการประพฤติอกุศลกรรมบถดวยความยากลํ าบาก ทั้งมีความ
เดือดรอนใจ เปนตน — the undertaking that gives suffering in the present and

results in suffering in the future)

2. ธรรมสมาทานที่ใหทุกขในปจจุบัน แตมีสุขเปนวิบากตอไป (เชน ผูที่กิเลสมีกํ าลังแรงกลา
ฝนใจพยายามประพฤติพรหมจรรยใหบริสุทธิ์บริบูรณ หรือผูที่ประพฤติกุศลกรรมบถดวยความ

ยากลํ าบาก เปนตน — the undertaking that gives suffering in the present but
results in happiness in the future)

3. ธรรมสมาทานที่ใหสุขในปจจุบัน แตมีทุกขเปนวิบากตอไป (เชน การหลงมัวเมาหมกมุนอยูใน
กาม หรือการประพฤติอกุศลกรรมบถดวยความสนุกสนานพอใจ เปนตน — the undertaking

that gives happiness in the present but results in suffering in the future)

4. ธรรมสมาทานที่ใหสุขในปจจุบัน และมีสุขเปนวิบากตอไป (เชน ผูที่กิเลสมีกํ าลังนอย
ประพฤติพรหมจรรยดวยความพอใจ ไดเสวยเนกขัมมสุข หรือผูที่ประพฤติกุศลกรรมบถดวย

ความพอใจ ไดเสวยสุขโสมนัส เปนตน — the undertaking that gives happiness in the
present and results in happiness in the future)

D.III.229; M.I.305–316. ที.ปา.11/251/241; ม.มู.12/515–534/556–575.

[146] ธาตุ 4 (สิ่งที่ทรงสภาวะของตนอยูเอง คือมีอยูโดยธรรมดา เปนไปตามเหตุปจจัย ไมมี

ผูสราง ไมมีอัตตา มิใชสัตว มิใชชีวะ — Dhàtu: elements) ไดแก ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ
เตโชธาตุ และ วาโยธาตุ คือ มหาภูต หรือ ภูตรูป 4 นั่นเอง. ดู [39] มหาภูต 4 และ [147] ธาตุ-

กัมมัฏฐาน 4

[147] ธาตุกัมมัฏฐาน 4 (กรรมฐานคือธาตุ, กรรมฐานที่พิจารณาธาตุเปนอารมณ คือ

กํ าหนดพิจารณากายนี้แยกเปนสวนๆ ใหเห็นวาเปนเพียงธาตุสี่แตละอยาง ไมใชของเรา ไมใชเรา
ไมใชตัวตนของเรา — Dhàtu-kammaññhàna: meditation on the elements; meditation

subject consisting of elements)
1. ปฐวีธาตุ (Pañhavã-dhàtu: the earth-element) คือ ธาตุที่มีลักษณะแขนแข็ง ภายในตัวก็

มี ภายนอกตัวก็มี กลาวเฉพาะที่เปนภายใน สํ าหรับกํ าหนด พอใหสํ าเร็จประโยชนเปนอารมณ
ของกรรมฐาน ไดแก ผม ขน เล็บ ฟน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก มาม หัวใจ ตับ

พังผืด ไต ปอด ไสใหญ ไสนอย อาหารใหม อาหารเกา หรือสิ่งอื่นใดก็ตามในตัว ที่มีลักษณะ
แขนแข็งเปนตน อยางเดียวกันนี้

2. อาโปธาตุ (âpo-dhàtu: the water-element) คือ ธาตุที่มีลักษณะเอิบอาบ ภายในตัวก็มี
ภายนอกตัวก็มี กลาวเฉพาะที่เปนภายใน สํ าหรับกํ าหนด พอใหสํ าเร็จประโยชนเปนอารมณของ