Page 122 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[158] 122 พจนานุกรมพุทธศาสตร

ultimate sense)
1. จิต (สภาพที่คิด, ภาวะที่รูแจงอารมณ — Citta: consciousness; state of conscious-

ness)

2. เจตสิก (สภาวะที่ประกอบกับจิต, คุณสมบัติและอาการของจิต — Cetasika: mental
factors)

3. รูป (สภาวะที่เปนราง พรอมทั้งคุณและอาการ — Råpa: matter; corporeality)

4. นิพพาน (สภาวะที่สิ้นกิเลสและทุกขทั้งปวง, สภาวะที่ปราศจากตัณหา — Nibbàna)
ดู รายละเอียดแตละอยางใน [356] จิต 89; [355] เจตสิก 52; [38] รูป 28; [27] นิพพาน 2.

Comp.81. สงฺคห.1.

[158] ประมาณ หรือ ปมาณิก 4 (บุคคลที่ถือประมาณตางๆ กัน, คนในโลกผูถือเอา
คุณสมบัติตางๆ กัน เปนเครื่องวัดในการที่จะเกิดความเชื่อความเลื่อมใส — Pamàõa,

Pamàõika: those who measure, judge or take standard)

1. รูปประมาณ (ผูถือประมาณในรูป, บุคคลที่มองเห็นรูปรางสวยงาม ทรวดทรงดี อวัยวะ
สมสวน ทาทางสงา สมบูรณพรอม จึงชอบใจเลื่อมใสนอมใจที่จะเชื่อถือ — Råpa-pamàõa:

one who measures by form or outward appearance; one whose faith depends on

good appearance)
2. โฆษประมาณ (ผูถือประมาณในเสียง, บุคคลที่ไดยินไดฟงเสียงสรรเสริญเกียรติคุณหรือ

เสียงพูดจาที่ไพเราะ จึงชอบใจเลื่อมใสนอมใจที่จะเชื่อถือ — Ghosa-pamàõa: one who
measures by voice or reputation; one whose faith depends on sweet voice or

good reputation)

3. ลูขประมาณ (ผูถือประมาณในความครํ่ าหรือเศราหมอง, บุคคลที่มองเห็นสิ่งของเครื่องใช
ความเปนอยูที่เศราหมอง เชน จีวรครํ่ าๆ เปนตน หรือมองเห็นการกระทํ าครํ่ าเครียดเปน

ทุกรกิริยา ประพฤติเครงครัดเขมงวดขูดเกลาตน จึงชอบใจเลื่อมใสนอมใจที่จะเชื่อถือ —
Låkha-pamàõa: one who measures or judges by shabbiness, mediocrity or hard
life; one whose faith depends on shabbiness or ascetic or self-denying practices)

4. ธรรมประมาณ (ผูถือประมาณในธรรม, บุคคลที่พิจารณาดวยปญญาเห็นสารธรรมหรือการ
ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ คือ ศีล สมาธิ ปญญา จึงชอบใจเลื่อมใสนอมใจที่จะเชื่อถือ — Dhamma-

pamàõa: one who measures or judges by the teaching or righteous behaviour;

one whose faith depends on right teachings and practices)

บุคคล 3 จํ าพวกตน ยังมีทางพลาดไดมาก โดยอาจเกิดความติดใคร ถูกครอบงํ าชักพาไป
ดวยความหลง ถูกพัดวนเวียนหรือติดอยูแคภายนอก ไมรูจักคนที่ตนมองไดอยางแทจริงและ
ไมเขาถึงสาระ สวนผูถือธรรมเปนประมาณ จึงจะรูชัดคนที่ตนมองอยางแทจริง ไมถูกพัดพาไป