Page 134 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[172] 134 พจนานุกรมพุทธศาสตร

modes of generation)
1. ชลาพุชะ (สัตวเกิดในครรภ คือ คลอดออกมาเปนตัว เชน คน โค สุนัข แมว เปนตน —

Jalàbuja: the viviparous; womb-born creatures)

2. อัณฑชะ (สัตวเกิดในไข คือ ออกไขเปนฟองกอนแลวจึงฟกเปนตัว เชน นก เปด ไก
เปนตน — Aõóaja: the oviparous; egg-born creatures)

3. สังเสทชะ (สัตวเกิดในไคล คือ เกิดในของชื้นแฉะหมักหมมเนาเปอย ขยายแพรออกไปเอง
เชน กิมิชาติบางชนิด — Sa§sedaja: putrescence-born creatures; moisture-born

creatures)

4. โอปปาติกะ (สัตวเกิดผุดขึ้น คือ เกิดผุดเต็มตัวในทันใด ไดแก เทวดา สัตวนรก มนุษย
บางพวก และเปรตบางพวก ทานวา เกิดและตาย ไมตองมีเชื้อหรือซากปรากฏ — Opapàtika:

spontaneously born creatures; the apparitional)

D.III.230; M.I.73. ที.ปา.11/263/242; ม.มู.12/169/147.

[,,,] ราชสังคหวัตถุ 4 ดู [187] สังคหวัตถุของผูครองแผนดิน 4.
[172] ลีลาการสอน หรือ พุทธลีลาในการสอน หรือ เทศนาวิธี 4

(การสอนของพระพุทธเจาแตละครั้ง แมที่เปนเพียงธรรมีกถา หรือการสนทนาทั่วไป ซึ่งมิใชคราว
ที่มีความมุงหมายเฉพาะพิเศษ ก็จะดํ าเนินไปอยางสํ าเร็จผลดีโดยมีองคประกอบที่เปนคุณ

ลักษณะ 4 ประการ — Desanàvidhi: the Buddha’s style or manner of teaching)
1. สันทัสสนา (ชี้แจงใหเห็นชัด คือ จะสอนอะไร ก็ชี้แจงจํ าแนกแยกแยะอธิบายและแสดงเหตุ
ผลใหชัดเจน จนผูฟงเขาใจแจมแจง เห็นจริงเห็นจัง ดังจูงมือไปดูเห็นกับตา — Sandassanà:

elucidation and verification)

2. สมาทปนา (ชวนใจใหอยากรับเอาไปปฏิบัติ คือ สิ่งใดควรปฏิบัติหรือหัดทํ า ก็แนะนํ าหรือ

บรรยายใหซาบซึ้งในคุณคา มองเห็นความสํ าคัญที่จะตองฝกฝนบํ าเพ็ญจนใจยอมรับ อยากลงมือ
ทํ า หรือนํ าไปปฏิบัติ — Samàdapanà: incitement to take upon oneself; inspiration

towards the goal)
3. สมุตเตชนา (เราใจใหอาจหาญแกลวกลา คือ ปลุกเราใจใหกระตือรือรนเกิดความอุตสาหะ

มีกํ าลังใจแข็งขัน มั่นใจที่จะทํ าใหสํ าเร็จจงได สูงาน ไมหวั่นระยอ ไมกลัวเหนื่อย ไมกลัวยาก —
Samuttejanà: urging; encouragement; animation; filling with enthusiasm)

4. สัมปหังสนา (ปลอบชโลมใจใหสดชื่นราเริง คือ บํ ารุงจิตใหแชมชื่นเบิกบาน โดยชี้ใหเห็นผล

ดีหรือคุณประโยชนที่จะไดรับและทางที่จะกาวหนาบรรลุผลสํ าเร็จยิ่งขึ้นไป ทํ าใหผูฟงมีความ
หวังและราเริงเบิกบานใจ — Sampaha§sanà: gladdening; exhilaration; filling with
delight and joy)

อรรถกถาชี้แจงเพิ่มเติมวา ขอ 1 ปลดเปลื้องความเขลาหรือความมืดมัว ขอ 2 ปลดเปลื้อง