Page 138 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[178] 138 พจนานุกรมพุทธศาสตร

[178] วิปลลาส หรือ วิปลาส 4 (ความรูเห็นคลาดเคลื่อน, ความรูเขาใจผิดเพี้ยนจาก
ความเปนจริง — Vipallàsa: distortion)

วิปลาส มี 3 ระดับ คือ

1. สัญญาวิปลาส (สัญญาคลาดเคลื่อน, หมายรูผิดพลาดจากความเปนจริง เชน คนตกใจเห็น
เชือกเปนงู — Sa¤¤à-vipallàsa: distortion of perception)

2. จิตตวิปลาส (จิตคลาดเคลื่อน, ความคิดผิดพลาดจากความเปนจริง เชน คนบาคิดเอาหญา
เปนอาหาร — Citta-vipallàsa: distortion of thought)

3. ทิฏฐิวิปลาส (ทิฏฐิคลาดเคลื่อน, ความเห็นผิดพลาดจากความเปนจริง โดยเฉพาะเชื่อถือไป

ตามสัญญาวิปลาส หรือจิตตวิปลาสนั้น เชน มีสัญญาวิปลาสเห็นเชือกเปนงู แลวเกิดทิฏฐิวิปลาส
เชื่อหรือลงความเห็นวาที่บริเวณนั้นมีงูชุม หรือมีจิตตวิปลาสวาทุกสิ่งที่เกิดขึ้นตองมีผูสราง จึง

เกิดทิฏฐิวิปลาสวา แผนดินไหวเพราะเทพเจาบันดาล — Diññhi-vipallàsa: distortion of views)
วิปลาส 3 ระดับนี้ ที่เปนพื้นฐาน เปนไปใน 4 ดาน คือ

1. วิปลาสในสิ่งที่ไมเที่ยง วาเที่ยง (to regard what is impermanent as permanent)

2. วิปลาสในสิ่งที่เปนทุกข วาเปนสุข (to regard what is painful as pleasant)

3. วิปลาสในสิ่งที่ไมเปนตัวตน วาเปนตัวตน (to regard what is non-self as a self)
4. วิปลาสในสิ่งที่ไมงาม วางาม (to regard what is foul as beautiful)

A.II.52 องฺ.จตุกฺก.21/49/66

[179] วุฒิ หรือ วุฑฒิธรรม 4 (ธรรมเปนเครื่องเจริญ, คุณธรรมที่กอใหเกิดความ
เจริญงอกงาม — Vuóóhi-dhamma: virtues conducive to growth)

1. สัปปุริสสังเสวะ (เสวนาสัตบุรุษ, คบหาทานผูทรงธรรมทรงปญญาเปนกัลยาณมิตร —
Sappurisasa§seva: association with good and wise persons)

2. สัทธัมมัสสวนะ (สดับสัทธรรม, ใสใจเลาเรียนฟงอานหาความรูใหไดธรรมที่แท —

Saddhammassavana: hearing the good teaching)
3. โยนิโสมนสิการ (ทํ าในใจโดยแยบคาย, รูจักคิดพิจารณาหาเหตุผลโดยถูกวิธี —

Yonisomanasikàra: analytical reflection; wise attention)

4. ธัมมานุธัมมปฏิปตติ (ปฏิบัติธรรมสมควรแกธรรม, ปฏิบัติธรรมถูกหลัก ใหธรรมยอย
คลอยแกธรรมใหญ สอดคลองตามวัตถุประสงคของธรรมทั้งหลายที่สัมพันธกัน, ดํ าเนินชีวิตถูก
ตองตามธรรม — Dhammànudhammapañipatti: practice in accord with the Dhamma,

i.e. in such a systematic way that all levels and aspects of the Dhamma are in

accord as regards their respective purposes; living in conformity with the
Dhamma)

ธรรมหมวดนี้ ในบาลีที่มา เรียกวา ธรรมที่เปนไปเพื่อปญญาวุฒิ [ปญญาวุฒิธรรม] คือ เพื่อ