Page 141 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 4 141 [183]

[182] สติปฏฐาน 4 (ที่ตั้งของสติ, การตั้งสติกํ าหนดพิจารณาสิ่งทั้งหลายใหรูเห็นตามความเปน
จริง คือ ตามที่สิ่งนั้นๆ มันเปนของมัน — Satipaññhàna: foundations of mindfulness)

1. กายานุปสสนาสติปฏฐาน (การตั้งสติกํ าหนดพิจารณากาย ใหรูเห็นตามเปนจริงวา เปน
แตเพียงกาย ไมใชสัตวบุคคลตัวตนเราเขา — Kàyànupassanà-~: contemplation of the

body; mindfulness as regards the body) ทานจํ าแนกวิธีปฏิบัติไวหลายอยาง คือ
อานาปานสติ กํ าหนดลมหายใจ 1 อิริยาบถ กํ าหนดรูทันอิริยาบถ 1 สัมปชัญญะ สราง

สัมปชัญญะในการกระทํ าความเคลื่อนไหวทุกอยาง 1 ปฏิกูลมนสิการ พิจารณาสวนประกอบอัน
ไมสะอาดทั้งหลายที่ประชุมเขาเปนรางกายนี้ 1 ธาตุมนสิการ พิจารณาเห็นรางกายของตนโดยสัก

วาเปนธาตุแตละอยางๆ 1 นวสีวถิกา พิจารณาซากศพในสภาพตางๆ อันแปลกกันไปใน 9 ระยะ
เวลา ใหเห็นคติธรรมดาของรางกาย ของผูอื่นเชนใด ของตนก็จักเปนเชนนั้น 1

2. เวทนานุปสสนาสติปฏฐาน (การตั้งสติกํ าหนดพิจารณาเวทนา ใหรูเห็นตามเปนจริงวา

เปนแตเพียงเวทนา ไมใชสัตวบุคคลตัวตนเราเขา — Vedanànupassanà-~: contemplation
of feelings; mindfulness as regards feelings) คือ มีสติอยูพรอมดวยความรูชัดเวทนาอัน

เปนสุขก็ดี ทุกขก็ดี เฉยๆ ก็ดี ทั้งที่เปนสามิส และเปนนิรามิสตามที่เปนไปอยูในขณะนั้นๆ
3. จิตตานุปสสนาสติปฏฐาน (การตั้งสติกํ าหนดพิจารณาจิต ใหรูเห็นตามเปนจริงวา เปนแต

เพียงจิต ไมใชสัตวบุคคลตัวตนเราเขา — Cittànupassanà-~: contemplation of mind;
mindfulness as regards mental conditions) คือ มีสติอยูพรอมดวยความรูชัดจิตของตนที่

มีราคะ ไมมีราคะ มีโทสะ ไมมีโทสะ มีโมหะ ไมมีโมหะ เศราหมองหรือผองแผว ฟุงซานหรือ
เปนสมาธิ ฯลฯ อยางไรๆ ตามที่เปนไปอยูในขณะนั้นๆ

4. ธัมมานุปสสนาสติปฏฐาน (การตั้งสติกํ าหนดพิจารณาธรรม ใหรูเห็นตามเปนจริงวา เปนแต

เพียงธรรม ไมใชสัตวบุคคลตัวตนเราเขา — Dhammànupassanà-~: contemplation of mind-
objects; mindfulness as regards ideas) คือ มีสติอยูพรอมดวยความรูชัดธรรมทั้งหลาย

ไดแก นิวรณ 5 ขันธ 5 อายตนะ 12 โพชฌงค 7 อริยสัจจ 4 วาคืออะไร เปนอยางไร มีในตน
หรือไม เกิดขึ้น เจริญบริบูรณ และดับไปไดอยางไร เปนตน ตามที่เปนจริงของมันอยางนั้นๆ.

D.II.290–315; M.I.55–63. ที.ม.10/273–300/325–351; ม.มู.12/131–152/103–127.

[183] สมชีวิธรรม 4 (หลักธรรมของคูชีวิต, ธรรมที่จะทํ าใหคูสมรสมีชีวิตสมหรือ

สมํ่ าเสมอกลมกลืนกัน อยูครองกันยืดยาว — Samajãvidhamma: qualities which make a
couple well matched)

1. สมสัทธา (มีศรัทธาสมกัน — Sama-saddhà: to be matched in faith)

2. สมสีลา (มีศีลสมกัน — Sama-sãlà: to be matched in moral conduct)
3. สมจาคา (มีจาคะสมกัน — Sama-càgà: to be matched in generosity)

4. สมปญญา (มีปญญาสมกัน — Sama-pa¤¤à: to be matched in wisdom)

A.II.60. องฺ.จตุกฺก.21/55/80.