Page 142 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[184] 142 พจนานุกรมพุทธศาสตร

[184] สมาธิภาวนา 4 (การเจริญสมาธิ, วิธีฝกสมาธิแบบตางๆ จํ าแนกตามวัตถุ
ประสงค — Samàdhi-bhàvanà: ways or kinds of concentration-development)

1. สมาธิภาวนาที่เปนไปเพื่อทิฏฐธรรมสุขวิหาร (คือเพื่อการอยูเปนสุขในปจจุบัน เชน ใช
เปนเครื่องพักผอนจิต หาความสุขยามวาง เปนตน — concentration-development that is

conducive to happy living in the present)

2. สมาธิภาวนาที่เปนไปเพื่อการไดญาณทัสสนะ (concentration-development that
is conducive to the acquisition of knowledge and insight)

3. สมาธิภาวนาที่เปนไปเพื่อสติและสัมปชัญญะ (concentration-development that
is conducive to mindfulness and full comprehension)

4. สมาธิภาวนาที่เปนไปเพื่ออาสวักขยะ คือความสิ้นอาสวะ (concentration-

development that is conducive to the destruction of cankers)

D.III.222; A.II.44. ที.ปา.11/233/233; องฺ.จตุกฺก.21/41/57.

[185] สังขาร 4 (คํ าวา สังขาร ที่ใชในความหมายตางๆ — Saïkhàra: applications of
the word formation )

1. สังขตสังขาร (สังขารคือสังขตธรรม ไดแกสิ่งทั้งปวงที่เกิดจากปจจัยปรุงแตง รูปธรรมก็ตาม

นามธรรมก็ตาม ไดในคํ าวา อนิจฺจา วต สงฺขารา เปนตน — Saïkhata-saïkhàra: formation
consisting of the formed)

2. อภิสังขตสังขาร (สังขารคือสิ่งที่กรรมแตงขึ้น ไดแกรูปธรรมก็ตาม นามธรรมก็ตาม ในภูมิ
สาม ที่เกิดแตกรรม — Abhisaïkhata-saïkhàra: formation consisting of the karma-

formed)

3. อภิสังขรณกสังขาร (สังขารคือกรรมที่เปนตัวการปรุงแตง ไดแก กุศลเจตนา และ
อกุศลเจตนาทั้งปวงในภูมิสาม ไดในคํ าวา สังขาร ตามหลักปฏิจจสมุปบาท คือ [119] สังขาร 3

หรือ [129] อภิสังขาร 3 — Abhisaïkharaõaka-saïkhàra: formation consisting in the
act of kamma-forming)

4. ปโยคาภิสังขาร (สังขารคือการประกอบความเพียร ไดแกกํ าลังความเพียรทางกายก็ตาม
ทางใจก็ตาม — Payogàbhisaïkhàra: formation consisting in exertion or impetus)

Vism.527. วิสุทฺธิ.3/120.

[186] สังคหวัตถุ 4 (ธรรมเครื่องยึดเหนี่ยว คือยึดเหนี่ยวใจบุคคล และประสานหมูชน

ไวในสามัคคี, หลักการสงเคราะห — Saïgahavatthu: bases of social solidarity; bases

of sympathy; acts of doing favours; principles of service; virtues making for
group integration and leadership)

1. ทาน (การให คือ เอื้อเฟอเผื่อแผ เสียสละ แบงปน ชวยเหลือกันดวยสิ่งของ ตลอดถึงให