Page 164 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[219] 164 พจนานุกรมพุทธศาสตร

3. ปญญาขันธ (กองปญญา, หมวดปญญา ประมวลธรรมทั้งหลาย เชน ธัมมวิจยะ วิมังสา
ปฏิสัมภิทา สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ เปนตน — Pa¤¤à-khandha: body of wisdom or

insight; understanding category)
4. วิมุตติขันธ (กองวิมุตติ, หมวดวิมุตติ ประมวลธรรมทั้งหลาย เชน ปหาน วิราคะ วิโมกข

วิสุทธิ สันติ นิโรธ นิพพาน เปนตน — Vimutti-khandha: body of deliverance; deliver-
ance category)

5. วิมุตติญาณทัสสนขันธ (กองวิมุตติญาณทัสสนะ, หมวดธรรมเกี่ยวกับการรูการเห็นใน
วิมุตติ ประมวลธรรมทั้งหลาย เชน ผลญาณ ปจจเวกขณญาณ เปนตน — Vimutti¤àõa-

dassana-khandha: body of the knowledge and vision of deliverance; knowing-

and-seeing-of-deliverance category)
ธรรมขันธ 4 ขอตน เรียกอีกอยางวา สาระ 4 (แกน, หลักธรรมที่เปนแกน, หัวใจธรรม —

essences)

D.III.279; A.III.134; A.II.140. ที.ปา.11/420/301; องฺ.ปฺจก.22/108/152; องฺ.จตุกฺก.21/150/189.

[219] ธรรมเทสกธรรม 5 (ธรรมของนักเทศก, องคแหงธรรมกถึก, ธรรมที่ผูแสดง

ธรรมหรือสั่งสอนคนอื่นควรตั้งไวในใจ — Dhammadesaka-dhamma: qualities of a
preacher; qualities which a teacher should establish in himself)

1. อนุปุพฺพิกถํ (กลาวความไปตามลํ าดับ คือ แสดงหลักธรรมหรือเนื้อหาวิชาตามลํ าดับความ
งายยากลุมลึก มีเหตุผลสัมพันธตอเนื่องกันไปโดยลํ าดับ — Anupubbikatha§: His

instruction or exposition is regulated and gradually advanced.)

2. ปริยายทสฺสาวี (ชี้แจงยกเหตุผลมาแสดงใหเขาใจ คือ ชี้แจงใหเขาใจชัดในแตละแงแตละ
ประเด็น โดยอธิบายขยายความ ยักเยื้องไปตางๆ ตามแนวเหตุผล — Pariyàyadassàvã: It

has reasoning or refers to causality.)
3. อนุทยตํ ปฏิจฺจ (แสดงธรรมดวยอาศัยเมตตา คือ สอนเขาดวยจิตเมตตา มุงจะใหเปน

ประโยชนแกเขา — Anudayata§ pañicca: It is inspired by kindness; teaching out of
kindliness.)

4. น อามิสนฺตโร (ไมแสดงธรรมดวยเห็นแกอามิส คือ สอนเขามิใชเพราะมุงที่ตนจะไดลาภ
หรือผลประโยชนตอบแทน — Na àmisantaro: It is not for worldly gain.)

5. อตฺตานฺจ ปรฺจ อนุปหจฺจ (แสดงธรรมไมกระทบตนและผูอื่น คือ สอนตามหลักตาม

เนื้อหา มุงแสดงอรรถ แสดงธรรม ไมยกตน ไมเสียดสีขมขี่ผูอื่น — Anupahacca: It does
not hurt oneself or others; not exalting oneself while contempting others.)

A.III.184. องฺ.ปฺจก.22/159/205.

[220] ธรรมสมาธิ 5 (ธรรมที่ทํ าใหเกิดความมั่นสนิทในธรรม เกิดความมั่นใจในการ