Page 166 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[223] 166 พจนานุกรมพุทธศาสตร

2. อินทรียสังวร (สํ ารวมอินทรีย มีสติระวังรักษาใจ มิใหกิเลสคือความยินดียินรายเขาครอบงํ า
เมื่อรับรูอารมณดวยอินทรียทั้ง 6 มีเห็นรูปดวยตาเปนตน — Indriyasa§vara: restraint of

the senses; sense-control)
3. ภัสสปริยันตะ (พูดคุยมีขอบเขต คือ จํ ากัดการพูดคุยใหนอย รูขอบเขต ไมเอิกเกริกเฮฮา

— Bhassapariyanta: restraint as regards talking)
4. กายวูปกาสะ (ปลีกกายอยูสงบ คือ เขาอยูในเสนาสนะอันสงัด — Kàyavåpakàsa:

seclusion as to the body; love of solitude)
5. สัมมาทัสสนะ (ปลูกฝงความเห็นชอบ คือ สรางเสริมสัมมาทิฏฐิ — Sammàdassana:

cultivation of right views.)

A.III.138. องฺ.ปฺจก.22/114/156.

[223] นิยาม 5 (กํ าหนดอันแนนอน, ความเปนไปอันมีระเบียบแนนอนของธรรมชาติ, กฎ
ธรรมชาติ — Niyàma: orderliness of nature; the five aspects of natural law)

1. อุตุนิยาม (กฎธรรมชาติเกี่ยวกับอุณหภูมิ หรือปรากฏการณธรรมชาติตางๆ โดยเฉพาะดิน นํ้ า
อากาศ และฤดูกาล อันเปนสิ่งแวดลอมสํ าหรับมนุษย — Utu-niyàma: physical inorganic

order; physical laws)

2. พีชนิยาม (กฎธรรมชาติเกี่ยวกับการสืบพันธุ มีพันธุกรรมเปนตน — Bãja-niyàma: physical
organic order; biological laws)

3. จิตตนิยาม (กฎธรรมชาติเกี่ยวกับการทํ างานของจิต — Citta-niyàma: psychic law)

4. กรรมนิยาม (กฎธรรมชาติเกี่ยวกับการกระทํ าของมนุษย คือ กระบวนการใหผลของการ
กระทํ า — Kamma-niyàma: order of act and result; the law of Kamma; moral laws)

5. ธรรมนิยาม (กฎธรรมชาติเกี่ยวกับความสัมพันธและอาการที่เปนเหตุเปนผลแกกันแหงสิ่ง
ทั้งหลาย — Dhamma-niyàma: order of the norm; the general law of cause and

effect; causality and conditionality)
2
ดู [86] ธรรมนิยาม 3; [176] วิบัติ 4 ; [177] สมบัติ 4.

DA.II.432; DhsA.272. ที.อ.2/34; สงฺคณี.อ.408.
[224] นิโรธ 5 (ความดับกิเลส, ภาวะไรกิเลสและไมมีทุกขเกิดขึ้น — Nirodha:

extinction; cessation of defilements; non-arising of suffering)

1. วิกขัมภนนิโรธ (ดับดวยขมไว คือ การดับกิเลสของทานผูบํ าเพ็ญฌาน ถึงปฐมฌาน ยอมขม

นิวรณไวได ตลอดเวลาที่อยูในฌานนั้น — Vikkhambhana-nirodha: extinction by suppression)
2. ตทังคนิโรธ (ดับดวยองคนั้นๆ คือ ดับกิเลสดวยธรรมที่เปนคูปรับหรือธรรมที่ตรงขาม เชน

ดับสักกายทิฏฐิดวยความรูที่กํ าหนดแยกนามรูปออกได เปนการดับชั่วคราวในกรณีนั้นๆ —
Tadaïga-nirodha: extinction by substitution of opposites)