Page 168 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[227] 168 พจนานุกรมพุทธศาสตร

lesser thrill)
2. ขณิกาปติ (ปติชั่วขณะ ทํ าใหรูสึกแปลบๆ เปนขณะๆ ดุจฟาแลบ — Khaõikà-pãti:

momentary or instantaneous joy)

3. โอกกันติกาปติ (ปติเปนระลอกหรือปติเปนพักๆ ใหรูสึกซูลงมาๆ ในกาย ดุจคลื่นซัดตอง
ฝง — Okkantikà-pãti: showering joy; flood of joy)

4. อุพเพคาปติ หรือ อุพเพงคาปติ (ปติโลดลอย เปนอยางแรงใหรูสึกใจฟูแสดงอาการหรือ
ทํ าการบางอยางโดยมิไดตั้งใจ เชน เปลงอุทาน เปนตน หรือใหรูสึกตัวเบาลอยขึ้นไปในอากาศ

— Ubbegà-pãti: uplifting joy)

5. ผรณาปติ (ปติซาบซาน ใหรูสึกเย็นซานแผเอิบอาบไปทั่วสรรพางค ปติที่ประกอบกับสมาธิ
ทานมุงเอาขอนี้ — Pharaõà-pãti: suffusing joy; pervading rapture)

Vism.143. วิสุทฺธิ.1/182.

[227] พร 5 (สิ่งนาปรารถนาที่บุคคลหนึ่งอํ านวยใหหรือแสดงความประสงคดวยความปรารถนา

ดีใหเกิดมีขึ้นแกบุคคลอื่น; สิ่งประเสริฐ, สิ่งดีเยี่ยม — Vara: blessing; boon; excellent thing)
พรที่รูจักกันมากไดแก ชุดที่มีจํ านวน 4 ขอ ซึ่งเรียกกันวา จตุรพิธพร หรือพร 4 ประการ

คือ อายุ วรรณะ สุขะ พละ

Dh.109; A.II.63. ขุ.ธ.25/18/29; องฺ.จตุกฺก.21/58/83.

พรที่เปนชุดมีจํ านวน 5 ขอบาง 6 ขอบาง ก็มี เชน อายุ วรรณะ สุขะ พละ ปฏิภาณ (องฺ.
ปฺจก.22/37/44 = A.III.42); อายุ วรรณะ ยศ เกียรติ สุขะ พละ (องฺ.จตุกฺก.21/34/45; องฺ.ปฺจก.
22/32/38; ขุ.อิติ. 25/270/299 = A.II.35; A.III.36; It.89); อายุ วรรณะ สุขะ ยศ เกียรติ สัคคะ คือสวรรค

พรอมทั้ง อุจจากุลีนตา คือความมีตระกูลสูง (องฺ.ปฺจก. 22/43/51 = A.III.48); อายุ วรรณะ ยศ สุข
อาธิปจจะ คือความเปนใหญ (ขุ.เปต. 26/106/195 = Pv. 308) และชุดที่จะกลาวถึงตอไปคือ อายุ

วรรณะ สุขะ โภคะ พละ

อยางไรก็ดี พึงทราบวา คํ าวา พร ในที่นี้ เปนการใชโดยอนุโลมตามความหมายในภาษาไทย
ซึ่งเพี้ยนไปแลวจากความหมายเดิมในภาษาบาลี ในภาษาบาลีแตเดิม พร หมายถึง ผลประโยชน
หรือสิทธิพิเศษที่อนุญาตหรืออํ านวยใหตามที่ขอ พรที่กลาวถึง ณ ที่นี้ทั้งหมด ในบาลีไมไดเรียก

วา พร แตเรียกวา ฐานะ หรือ ธรรม ที่นาปรารถนา นาใคร นาพอใจ (ซึ่งจะบรรลุไดดวยกรรม

คือการกระทํ าที่ดีอันเปนบุญ)
สํ าหรับพระภิกษุ พรหรือธรรมอันนาปรารถนาเหลานี้ หมายถึงคุณธรรมตางๆ ที่ควรปลูกฝง

ฝกอบรมใหเกิดมี ดังพุทธพจนวา: ภิกษุทองเที่ยวอยู ภายในถิ่นทองเที่ยวที่เปนแดนของตนอัน
สืบทอดมาแตบิดา (คือ สติปฏฐาน 4) จักเจริญดวย

1. อายุ คือ พลังที่หลอเลี้ยงทรงชีวิตใหสืบตออยูไดยาวนาน ไดแก อิทธิบาท 4 (for monks,
âyu: longevity = the Four Bases of Accomplishment)