Page 172 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[233] 172 พจนานุกรมพุทธศาสตร

ก.ญาติพลี สงเคราะหญาติ (to relatives, by giving help to them)
ข.อติถิพลี ตอนรับแขก (to guests, by receiving them)

ค.ปุพพเปตพลี ทํ าบุญอุทิศใหผูลวงลับ (to the departed, by dedicating merit to them)

ง. ราชพลี บํ ารุงราชการดวยการเสียภาษีอากรเปนตน (to the king, i.e. to the government, by
paying taxes and duties and so on)

*
จ. เทวตาพลี ถวายเทวดา คือ สักการะบํ ารุงหรือทํ าบุญอุทิศสิ่งที่เคารพบูชาตามความเชื่อถือ
(to the deities, i.e. those beings who are worshipped according to one’s faith)
5. อุปถัมภบํ ารุงสมณพราหมณผูประพฤติดีปฏิบัติชอบ (to support those monks and

spiritual teachers who lead a pure and diligent life)

เมื่อใชโภคทรัพยทํ าประโยชนอยางนี้แลว ถึงโภคะจะหมดสิ้นไป ก็สบายใจไดวา ไดใชโภคะ
นั้นใหเปนประโยชนถูกตองตามเหตุผลแลว ถาโภคะเพิ่มขึ้นก็สบายใจเชนเดียวกัน เปนอันไม

ตองเดือดรอนใจในทั้งสองกรณี.

A.III.45. องฺ.ปฺจก.22/41/48.

[233] มัจฉริยะ 5 (ความตระหนี่, ความหวง, ความคิดกีดกันไมใหผูอื่นไดดี หรือมีสวน
รวม — Macchariya: meanness; avarice; selfishness; stinginess; possessiveness)

*
ในจูฬนิทเทส ทานอธิบายความหมายของ เทวดา ไววา ไดแกสิ่งที่นับถือเปนทักขิไณยของตนๆ (เย เยสํ
ทกฺขิเณยฺยา, เต เตสํ เทวตา — พวกไหนนับถือสิ่งใดเปนทักขิไณย สิ่งนั้นก็เปนเทวดาของพวกนั้น) และ

แสดงตัวอยางไวตามความเชื่อถือของคนสมัยพุทธกาล ประมวลไดเปน 5 ประเภท คือ
1.นักบวช นักพรต (ascetics) เชน อาชีวกเปนเทวดาของสาวกอาชีวก นิครนถ ชฎิล ปริพาชก ดาบส ก็เปน
เทวดาของสาวกนิครนถเปนตนเหลานั้นตามลํ าดับ
2.สัตวเลี้ยง (domestic animals) เชน ชางเปนเทวดาของพวกประพฤติพรตบูชาชาง มา โค ไก กา เปนตน
ก็เปนเทวดาของพวกถือพรตบูชาสัตวนั้นๆ ตามลํ าดับ
3.ธรรมชาติ (physical forces and elements) เชน ไฟเปนเทวดาของพวกประพฤติพรตบูชาไฟ แกว มณี
ทิศ พระจันทร พระอาทิตย เปนเทวดาของผูถือพรตบูชาสิ่งนั้นๆ ตามลํ าดับ
4.เทพชั้นตํ่ า (lower gods) เชน นาคเปนเทวดาของพวกประพฤติพรตบูชานาค ครุฑ ยักษ คนธรรพ เปน

เทวดาของผูถือพรตบูชานาคเปนตนเหลานั้นตามลํ าดับ (พระภูมิจัดเขาในขอนี้)
5.เทพชั้นสูง (higher gods) เชน พระพรหม เปนเทวดาของพวกประพฤติพรตบูชาพระพรหม พระอินทร
เปนเทวดาของผูถือพรตบูชาพระอินทร เปนตน
สํ าหรับชนที่ยังมีความเชื่อถือในสิ่งเหลานี้ พระพุทธศาสนาสอนเปลี่ยนแปลงเพียงใหเลิกเซนสรวงสังเวยเอา
ชีวิตบูชายัญหันมาบูชายัญชนิดใหม คือบริจาคทานและบํ าเพ็ญกุศลกรรมตางๆ อุทิศไปใหแทน คือมุงที่วิธี
การอันจะใหสํ าเร็จประโยชนกอน สวนการเปลี่ยนแปลงความเชื่อถือเปนเรื่องของการแกไขทางสติปญญา ซึ่ง
ประณีตขึ้นไปอีกชั้นหนึ่ง โดยเฉพาะนักบวชในประเภทที่ 1 แมสาวกใดจะเปลี่ยนมานับถือพระพุทธศาสนา
โดยสมบูรณ พระพุทธเจาก็ทรงแนะนํ าใหอุปถัมภบํ ารุงนักบวชนั้นตอไป
ดู Devatà ใน Pali Text Society’s Pali-English Dictionary, p. 330 ดวย
2
Nd 308. ขุ.จู.30/120/45.