Page 190 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[263] 190 พจนานุกรมพุทธศาสตร

แกดวยมีการเรียน ถาม ฟงธรรม สนทนาธรรมตามกาล หรืออยูกับครู
4. สัทธาจริต (ผูมีศรัทธาเปนความประพฤติปกติ, ประพฤติหนักไปทางมีจิตซาบซึ้ง ชื่นบาน

นอมใจเลื่อมใสโดยงาย — Saddhà-carita: one of faithful temperament) พึงชักนํ าไปใน
สิ่งที่ควรแกความเลื่อมใส และความเชื่อที่มีเหตุผล เชน พิจารณาอนุสติ 6 ขอตน

5. พุทธิจริต หรือ ญาณจริต (ผูมีความรูเปนความประพฤติปกติ, ประพฤติหนักไปทางใช

ความคิดพิจารณา — Buddhi-carita or ¥àõa-carita: one of intelligent temperament)
พึงสงเสริมดวยแนะนํ าใหใชความคิดในทางที่ชอบ เชน พิจารณาไตรลักษณ กรรมฐานที่เหมาะ

คือ มรณสติ อุปสมานุสติ จตุธาตุววัฏฐาน และอาหาเรปฏิกูลสัญญา
6. วิตกจริต (ผูมีวิตกเปนความประพฤติปกติ, ประพฤติหนักไปทางนึกคิดจับจดฟุงซาน —

Vitakka-carita: one of speculative temperament) พึงแกดวยสิ่งที่สะกดอารมณ เชน
เจริญอานาปานสติ หรือเพงกสิณ เปนตน

1 2
Nd 359, 453; Nd 138; Vism.101 ขุ.ม.29/727/435; 889/555; ขุ.จู.30/492/242; วิสุทฺธิ.1/127.

[263] เจตนา หรือ สัญเจตนา 6 หมวด (ความจงใจ, ความตั้งใจ, ความจํ านง, ความ
แสวงหาอารมณ — Cetanà; Sa¤cetanà: volition; choice; will)

1. รูปสัญเจตนา (ความจํ านงรูป — Råpa-sa¤cetanà: volition concerning visible
objects; choice of forms; will directed to forms)

2. สัททสัญเจตนา (ความจํ านงเสียง — Sadda~: volition concerning audible objects;

choice of sounds; will directed to sounds)
3. คันธสัญเจตนา (ความจํ านงกลิ่น — Gandha~: volition concerning odorous

objects; choice of odours; will directed to odours)

4. รสสัญเจตนา (ความจํ านงรส — Rasa~: volition concerning sapid objects; choice
of tastes; will directed to tastes)

5. โผฏฐัพพสัญเจตนา (ความจํ านงโผฏฐัพพะ — Phoññhabba~: volition concerning
tangible objects; choice of tangible objects; will directed to bodily impressions)

6. ธัมมสัญเจตนา (ความจํ านงธรรมารมณ — Dhamma~: volition concerning
ideational objects; choice of ideas; will derected to mental objects)

หกอยางนี้ เรียกเต็มตามศัพทวา เจตนากาย หรือ สัญเจตนากาย 6 (กองเจตนา หมวด

เจตนา — bodies of choice; classes of volition)

D.III.244; S.III.64; Vbh.102. ที.ปา.11/310/255; สํ.ข.17/116/74; อภิ.วิ.35/159/132.

[264] ตัณหา 6 (ความทะยานอยาก — Taõhà: craving)

1. รูปตัณหา (อยากไดรูป — Råpa-taõhà: craving for forms)

2. สัททตัณหา (อยากไดเสียง — Sadda~: craving for sounds)