Page 253 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวดเกิน 10 253 [340]

Birth.)
12. ชาติปจฺจยา ชรามรณํ เพราะชาติเปนปจจัย ชรามรณะ จึงมี (Dependent on Birth

arise Decay and Death.)

โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ
ความโศก ความครํ่ าครวญ ทุกข โทมนัส และความคับแคนใจ ก็มีพรอม

(There also arise sorrow, lamentation, pain, grief and despair.)

เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

ความเกิดขึ้นแหงกองทุกขทั้งปวงนี้ จึงมีดวยประการฉะนี้
(Thus arises this whole mass of suffering.)

แสดงตามลํ าดับ จากตนไปหาปลายอยางนี้ เรียกวา อนุโลมเทศนา (teaching in forward

order) ถาแสดงยอนกลับจากปลายมาหาตน วา ชรามรณะเปนตน มีเพราะชาติเปนปจจัย ชาติมี
เพราะภพเปนปจจัย ฯลฯ สังขารมีเพราะอวิชชาเปนปจจัย เรียกวา ปฏิโลมเทศนา (teaching in

backward order)
องค (factors) หรือหัวขอ 12 นั้น มีความหมายโดยสังเขป ดังนี้

1. อวิชชา (Avijjà: ignorance) ความไมรู คือไมรูในอริยสัจจ 4 หรือตามนัยอภิธรรมวา

อวิชชา 8 ดู [208] อวิชชา 4; [209] อวิชชา 8
2
2. สังขาร (Saïkhàra: kamma-formations) สภาพที่ปรุงแตง ไดแก [120] สังขาร 3 หรือ

[129] อภิสังขาร 3

3. วิญญาณ (Vi¤¤àõa: consciousness) ความรูแจงอารมณ ไดแก [268] วิญญาณ 6
4. นามรูป (Nàma-råpa: mind and matter) นามและรูป ไดแก เวทนา สัญญา เจตนา

ผัสสะ มนสิการ หรือตามนัยอภิธรรมวา นามขันธ 3 + รูป ดู [216] ขันธ 5 (ขอ 2, 3, 4);
1 2
[38] รูป 2 , 28; [39] มหาภูต หรือ ภูตรูป 4; [40] อุปาทารูป หรือ อุปาทายรูป 24; [41] รูป 2
5. สฬายตนะ (Saëàyatana: six sense-bases) อายตนะ 6 ไดแก [276] อายตนะภายใน 6

6. ผัสสะ (Phassa: contact) ความกระทบ, ความประจวบ ไดแก [272] สัมผัส 6
7. เวทนา (Vedanà: feeling) ความเสวยอารมณ ไดแก [113] เวทนา 6

8. ตัณหา (Taõhà: craving) ความทะยานอยาก ไดแก ตัณหา 6 มีรูปตัณหา เปนตน (ตัณหา

ในรูป ในเสียง ในกลิ่น ในรส ในสัมผัสทางกาย และในธรรมารมณ) ดู [74] ตัณหา 3 ดวย
9. อุปาทาน (Upàdàna: clinging; attachment) ความยึดมั่น ไดแก [214] อุปาทาน 4

10. ภพ (Bhava: becoming) ภาวะชีวิต ไดแก [98] ภพ 3 อีกนัยหนึ่งวา ไดแก กรรมภพ (ภพ

คือกรรม — active process of becoming ตรงกับ [129] อภิสังขาร 3) กับ อุปปตติภพ
(ภพคือที่อุบัติ — rebirth-process of becoming ตรงกับ [98] ภพ 3)

11. ชาติ (Jàti: birth) ความเกิด ไดแก ความปรากฏแหงขันธทั้งหลาย การไดอายตนะ