Page 254 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[340] 254 พจนานุกรมพุทธศาสตร

12. ชรามรณะ (Jarà-maraõa: decay and death) ความแกและความตาย ไดแก ชรา (ความ
เสื่อมอายุ, ความหงอมอินทรีย) กับมรณะ (ความสลายแหงขันธ, ความขาดชีวิตินทรีย)

ทั้ง 12 ขอ เปนปจจัยตอเนื่องกันไป หมุนเวียนเปนวงจร ไมมีตนไมมีปลาย เรียกวา ภวจักร
(วงลอหรือวงจรแหงภพ — Bhava-cakka: wheel of existence) และมีขอควรทราบเกี่ยวกับ

ภวจักรอีกดังนี้

ก.อัทธา 3 (Addhà: periods; times) คือ กาล 3 ไดแก

1) อดีต = อวิชชา สังขาร

2) ปจจุบัน = วิญญาณ นามรูป สฬายตนะ ผัสสะ เวทนา ตัณหา อุปาทาน ภพ
3) อนาคต = ชาติ ชรา มรณะ (+ โสกะ ฯลฯ)

ข. สังเขป หรือ สังคหะ 4 (Saïkhepa or Saïgaha: sections; divisions) คือ ชวง หมวด

หรือ กลุม 4 ไดแก
1) อดีตเหตุ = อวิชชา สังขาร

2) ปจจุบันผล = วิญญาณ นามรูป สฬายตนะ ผัสสะ เวทนา

3) ปจจุบันเหตุ = ตัณหา อุปาทาน ภพ
4) อนาคตผล = ชาติ ชรามรณะ (+ โสกะ ฯลฯ)

ค.สนธิ 3 (Sandhi: links; connection) คือ ขั้วตอ ระหวางสังเขปหรือชวงทั้ง 4 ไดแก

1) ระหวาง อดีตเหตุ กับ ปจจุบันผล

2) ระหวาง ปจจุบันผล กับ ปจจุบันเหตุ

3) ระหวาง ปจจุบันเหตุ กับ อนาคตผล
ง. วัฏฏะ 3 ดู [105] วัฏฏะ 3

จ. อาการ 20 (âkàra: modes; spokes; qualities) คือ องคประกอบแตละอยาง อันเปนดุจ
กํ าของลอ จํ าแนกตามสวนเหตุ (causes) และสวนผล (effects) ไดแก

1) อดีตเหตุ 5 = อวิชชา สังขาร ตัณหา อุปาทาน ภพ

2) ปจจุบันผล 5 = วิญญาณ นามรูป สฬายตนะ ผัสสะ เวทนา

3) ปจจุบันเหตุ 5 = อวิชชา สังขาร ตัณหา อุปาทาน ภพ
4) อนาคตผล 5 = วิญญาณ นามรูป สฬายตนะ ผัสสะ เวทนา

อาการ 20 นี้ ก็คือ หัวขอที่กระจายใหเต็ม ในทุกชวงของสังเขป 4 นั่นเอง

ฉ. มูล 2 (Måla: roots) คือ กิเลสที่เปนตัวมูลเหตุ ซึ่งกํ าหนดเปนจุดเริ่มตนในวงจรแตละชวง ได
แก

1) อวิชชา เปนจุดเริ่มตนในชวงอดีต สงผลถึงเวทนาในชวงปจจุบัน

2) ตัณหา เปนจุดเริ่มตนในชวงปจจุบัน สงผลถึงชรามรณะในชวงอนาคต