Page 260 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[345] 260 พจนานุกรมพุทธศาสตร

มารยาทเรียบรอย ประพฤติเครงครัดในสิกขาบททั้งหลาย — Sãla-sampadà: accomplishment of
morals)

2. อปณณกปฏิปทา 3 ดู [128] อปณณกปฏิปทา 3

3. สัทธรรม 7 ดู [301] สัปปุริสธรรม 8 ขอ 1.
4. ฌาน 4 ดู [9] ฌาน 4

ในบาลีที่มา ทานเรียกวา เปน เสขปฏิปทา คือขอปฏิบัติอันเปนทางดํ าเนินของพระเสขะ (a

learner’s course of practice)

M.I.354. ม.ม.13/26/26.

[345] ญาณ 16 หรือ โสฬสญาณ (ความหยั่งรู ในที่นี้หมายถึงญาณที่เกิดขึ้นแกผู
เจริญวิปสสนาตามลํ าดับ ตั้งแตตนจนถึงที่สุด — Soëasa-¤àõa: insight; knowledge)

1. นามรูปปริจเฉทญาณ (ญาณกํ าหนดจํ าแนกรูนามและรูป คือ รูวาสิ่งทั้งหลายมีแตรูปธรรม
และนามธรรม และกํ าหนดแยกไดวา อะไรเปนรูปธรรม อะไรเปนนามธรรม —Nàmaråpa-

pariccheda-¤àõa: knowledge of the delimitation of mentality–materiality)

2. ปจจยปริคคหญาณ (ญาณกํ าหนดรูปจจัยของนามและรูป คือรูวา รูปธรรมและนามธรรม
ทั้งหลายเกิดจากเหตุปจจัย และเปนปจจัยแกกัน อาศัยกัน โดยรูตามแนวปฏิจจสมุปบาท ก็ดี
ตามแนวกฎแหงกรรมก็ดี ตามแนววัฏฏะ 3 ก็ดี เปนตน — Paccaya-pariggaha-¤àõa:

knowledge of discerning the conditions of mentality–materiality)

3. สัมมสนญาณ (ญาณกํ าหนดรูดวยพิจารณาเห็นนามและรูปโดยไตรลักษณ คือ ยกรูปธรรม

และนามธรรมทั้งหลายขึ้นพิจารณาโดยเห็นตามลักษณะที่เปนของไมเที่ยง เปนทุกข มิใชตัวตน
— Sammasana-¤àõa: knowledge of comprehending mentality–materiality as

impermanent, unsatisfactory and not-self)
4.–12. ไดแก วิปสสนาญาณ 9 ดู [311]

13. โคตรภูญาณ (ญาณครอบโคตร คือ ความหยั่งรูที่เปนหัวตอแหงการขามพนจากภาวะ

ปุถุชนเขาสูภาวะอริยบุคคล — Gotrabhå-¤àõa: knowledge at the moment of the
“Change-of-lineage”)

14. มัคคญาณ (ญาณในอริยมรรค คือ ความหยั่งรูที่ใหสํ าเร็จภาวะอริยบุคคลแตละขั้น —
Magga-¤àõa: knowledge of the Path)

15. ผลญาณ (ญาณในอริยผล คือ ความหยั่งรูที่เปนผลสํ าเร็จของพระอริยบุคคลชั้นนั้นๆ —
Phala-¤àõa: knowledge of Fruition)

16. ปจจเวกขณญาณ (ญาณหยั่งรูดวยการพิจารณาทบทวน คือ สํ ารวจรูมรรคผล กิเลสที่ละ

แลว กิเลสที่เหลืออยู และนิพพาน เวนแตวาพระอรหันตไมมีการพิจารณากิเลสที่ยังเหลืออยู —
Paccavekkhaõa-¤àõa: knowledge of reviewing)