Page 261 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวดเกิน 10 261 [346]

ในญาณ 16 นี้ 14 อยาง (ขอ 1–13 และ 16) เปน โลกียญาณ, 2 อยาง (ขอ 14 และ 15)
เปน โลกุตตรญาณ

ญาณ 16 (บางทีเรียกวา โสฬสญาณ ซึ่งก็แปลวาญาณ 16 นั่นเอง) ที่จัดลํ าดับเปนชุดและ
เรียกชื่อเฉพาะอยางนี้ มิใชมาในพระบาลีเดิมโดยตรง พระอาจารยในสายวงการวิปสสนาธุระได

สอนสืบกันมา โดยประมวลจากคัมภีรปฏิสัมภิทามัคค และวิสุทธิมัคค ในกาลตอมา

(พึงดู ขุ.ปฏิ.31/มาติกา/1–2 = Ps.1 และ วิสุทฺธิ.3/206–328 = Vism.587–678)

[,,,] รูปพรหม หรือ พรหมโลก 16 ดู [351] ภูมิ 4 หรือ 31.

[,,,] โสฬสวัตถุกอานาปานสติ ดู [346] อานาปานสติ 16 ฐาน

[,,,] อานาปานสติ 16 ขั้น ดู [346] อานาปานสติ 16 ฐาน

[346] อานาปานสติ 16 ฐาน (สติกํ าหนดลมหายใจ, การเจริญอานาปานสติ คือใช
สติกํ าหนดลมหายใจเขา–ออก แบบที่เปนการเจริญสติปฏฐานไปดวยครบทั้ง 4 — Soëasa–

vatthuka-ànàpànassati: mindfulness of breathing with sixteen bases)
จตุกกะที่ 1: กายานุปสสนา
1) ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ,

ทีฆํ วา ปสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ;

2) รสฺสํ วา อสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ,

รสฺสํ วา ปสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ;
3) ‘สพฺพกายปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ,

‘สพฺพกายปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ;

4) ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ,
‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ.

1) เมื่อหายใจเขายาว เธอก็รูชัดวา เราหายใจเขายาว

หรือเมื่อหายใจออกยาว เธอก็รูชัดวา เราหายใจออกยาว

2) เมื่อหายใจเขาสั้น เธอก็รูชัดวา เราหายใจเขาสั้น
หรือเมื่อหายใจออกสั้น เธอก็รูชัดวา เราหายใจออกสั้น

3) เธอสํ าเหนียกวา เราจักรูทั่วกาย(กองลม)ทั้งหมด หายใจเขา

เธอสํ าเหนียกวา เราจักรูทั่วกาย(กองลม)ทั้งหมด หายใจออก
4) เธอสํ าเหนียกวา เราจักผอนระงับกายสังขาร หายใจเขา

เธอสํ าเหนียกวา เราจักผอนระงับกายสังขาร หายใจออก

1. Breathing in long, he knows: “I am breathing in long”;