Page 102 - Aardrijkskundevakdidactiek_2021

Enerzijds valt het niet te ontkennen dat er linken zijn tussen aardrijkskunde en
natuurwetenschappen – denk aan geologie, kosmografie en fysische geografie, maar ook
aan duurzaamheid en evolutie – waardoor geregeld vakoverschrijdend samenwerken
tussen deze twee vakdisciplines logisch lijkt. Anderzijds: het vak aardrijkskunde heel wat
meer dan fysische aardrijkskunde! Aardrijkskunde is de synthesewetenschap bij uitstek
die linken legt tussen de fysische én sociaal-economische wereld. Velen vreesden dat,
door de komst van NR(T), de eigenheid van het vak aardrijkskunde zou verdwijnen en
vakspecifieke kennis en inzichten zouden verloren gaan.

In dit kader is het goed te weten dat het interdisciplinaire leerplan NR(T) geen verplichting
is, maar wel een keuzemogelijkheid, en dat binnen dit leerplan interdisciplinair werken
niet steeds hoeft. Ook thematisch werken en ook vakgericht werken kan.

ACHTERGROND

'Aardrijkskunde mag niet uit het lessenpakket verdwijnen' (Herman, 2018)

'In het vak aardrijkskunde leert de leraar de leerlingen na te denken over hoe hun wereld
in elkaar zit', schrijft docente Rita Heyrman samen met de Vereniging Leraars
Aardrijkskunde. Ze verzetten zich tegen de plannen van het katholiek onderwijs om de
specifieke eigenheid van het vak te laten verdwijnen.
Afgelopen week sprak het Katholiek Onderwijs Vlaanderen het voornemen uit om in de
eerste graad van het secundair onderwijs het vak aardrijkskunde op te nemen in een
geïntegreerd vak 'Wetenschappen en techniek'. Weliswaar krijgen scholen de keuze tussen
vakken behouden (zoals aardrijkskunde) of te kiezen voor de interdisciplinaire aanpak
waarbij de vakken biologie, aardrijkskunde, fysica en techniek geïntegreerd worden in één
vak. Dit interdisciplinair werken maakt aardrijkskunde echter onzichtbaar binnen het
geheel, zeker omdat de samenhangende vakinhouden uit de eindtermen verknipt worden
om te kunnen aansluiten bij de natuurwetenschappelijke thema's. Hierdoor dreigt niet
alleen de inhoud en de naam van ons vak verloren te gaan, maar ook de expertise errond.
Aardrijkskunde neemt als synthesewetenschap een unieke positie in op het kruispunt
tussen positieve en humane wetenschappen en is de meest holistische wetenschap in de
rij natuurwetenschappen. Wij brengen vaak de concrete toepassing aan van heel wat
theoretische beschouwingen in andere vakken, en dat niet alleen vanuit wetenschaps-
vakken. Op die manier worden elementen uit het dagelijkse leven en actuele vraagstukken
verklaard en worden linken gelegd door leerkrachten die hier specifiek voor opgeleid zijn.
In het vak aardrijkskunde leert de leraar de leerlingen na te denken over hoe hun wereld in
elkaar zit. Vanuit de kennis van de fysische opbouw van de aarde leggen leerlingen relaties
tussen platentektoniek, vulkanisme en aardbevingen. Kennis over gesteenten en
erosiemechanismen doet hen nadenken over vorm en evolutie van riviervalleien.
Anderzijds geeft de aardrijkskundeleraar aanzetten tot het ontrafelen van de eenvoudige
en de complexe relaties in de menselijke samenleving. Hij stimuleert leerlingen om
bijvoorbeeld vanuit menselijke organisatievormen relaties te leggen tussen
landbouwontwikkeling, bevolkingsevolutie en landgrabbing. Zo kunnen zij de geopolitieke
organisatie aan vluchtelingenstromen koppelen of het verband leggen tussen coltan/kobalt
in een smartphone en uitbuiting/oorlog in de mijngebieden van Oost-Congo. De
aardrijkskundeleraar zal ook de interactie tussen fysische processen en menselijk handelen
aanbrengen. Denken we maar aan het effect van overstromingen in gebieden met sterke
ontbossing en slordige ruimtelijke ordening of de impact van economische processen
waarbij energievoorziening centraal staat op de klimaatverstoring.

2 AAVD 102 © 2020 Arteveldehogeschool