Page 103 - Aardrijkskundevakdidactiek_2021

Kortom, deze competentiegestuurde wetenschap is tevens een maatschappelijk relevant
vak dat jongeren heel wat meer duiding kan geven bij veel actuele vraagstukken
(klimaatverandering, mobiliteit, migratie, stedelijke problematieken en stadsuitbreiding,
duurzaamheid en voedselzekerheid, energievoorziening, land- en waterbeheer).
Antwoorden worden aangereikt, gebruikmakend van ruimtelijk inzicht en inhoudelijke
expertise. Deze aanpak moet steeds gelinkt worden aan actuele gebeurtenissen. Dit
voortdurend vermengen van relevante leerinhouden in een actualiteitscontext is duidelijk
compentiegestuurd en uniek binnen het vakkenpakket van het secundair onderwijs.
Leerlingen worden hierdoor meer bewust van en verantwoordelijk voor het systeem dat
de aarde is. Dat is een zeer belangrijke houding voor elke burger in tijden van globalisering.
Het vak aardrijkskunde steunt op een reeks van wetenschappelijke en noodzakelijke
onderzoeksmethoden, welke allen tot het rijtje 'twenty first century skills' behoren: je kan
nu eenmaal niet zonder observatie en analyse, oriëntering en kaartvaardigheid, Geo-ICT en
onderzoekend leren. Bij deze skills staat echter één belangrijke invalshoek centraal: de
ruimtelijke benadering, en dit hebben de andere wetenschappen niet. Met het stellen van
vragen zoals 'waarom?' en 'waarom daar?' bouwen leerlingen een uniek referentiekader
op. Ook kunnen ze hierdoor zowel eenvoudige als complexe relaties ontrafelen en inzicht
krijgen in de fysische en sociaal-economische concepten van de huidige en de toekomstige
wereld. Hier zit de relevantie van het lesvak, hier zijn de aardrijkskundeleraren op getraind,
zijn ze uniek en onvervangbaar.
Aardrijkskunde heeft echter in het onderwijs de perceptie wat tegen: te vaak wordt het
omschreven als een 'klassiek weetjesvak' waarvan de toegevoegde waarde betwijfeld
wordt. Het ruimtelijk-relationeel denken wordt nog te weinig als meerwaarde aanvaard.
Voor de bedrijfswereld is geografie echter een graag geziene opleiding en heel wat
geografen werken in jobs waar ruimtelijk inzicht belangrijk is.
Jammer genoeg weigeren de beleidsmakers de syntheserol van dit vak ten volle uit te
spelen en willen ze het vak liever integreren in een groter interdisciplinair geheel.
Clusterplannen met geschiedenis, natuurwetenschappen, techniek - we hebben ze
ondertussen allemaal zien passeren. En laat ons eerlijk zijn, ondanks het gul inzetten van
lesuren, is de rol van aardrijkskunde binnen Wereldoriëntatie, MAVO (Maatschappelijke
vorming) en PAV (Project algemene vakken) ondertussen zo sterk uitgehold dat leerlingen
vaak zelfs niet meer aan ruimtelijk-relationeel denken toekomen, laat staan een
geografisch referentiekader opbouwen.
Natuurlijk zal door directies het argument gebruikt worden dat je met een één lesuur per
week nooit voldoende ruimte zal krijgen om de geografische denkwijze ten volle te laten
spelen. Daarom, maak van aardrijkskunde gewoon een meeruursvak. De leerkrachten
zullen meer tijd hebben om niet alleen theorie maar ook praktische oefeningen op het
terrein in te passen in hun leerprogramma. Iedereen heeft hier baat bij: de leerkrachten
zien hun leerlingen meer dan één uur per week, de huidige generatie leerlingen zal meer
gemotiveerd worden om problematieken rond ruimtelijke ordening, migratie, klimaat,
overbevolking te begrijpen, en de bedrijfswereld (en het onderwijs) zullen meer
gemotiveerde mensen kunnen rekruteren.
Staan we nu niet op onze strepen dan levert dit gegarandeerd verdampte aardrijkskunde
op en wordt achtergrondkennis over en inzicht in het systeem aarde bij leerlingen niet
meer belangrijk. Dit in een wereld die steeds complexer, veeleisender en ondoorzichtiger
wordt. Om af te sluiten brengen we graag deze woorden van de vorige Amerikaanse
president Barack Obama in herinnering, uit 2012: "Celebrate the important role that
geography plays in all our lives." en "The study of geography is about more than just
memorizing places on a map. It's about understanding the complexity of our world,
appreciating the diversity of cultures that exists across continents. And in the end, it's about
using all that knowledge to help bridge divides and bring people together."

2 AAVD 103 © 2020 Arteveldehogeschool