Page 52 - فصلنامه داخلی مدرسه عالی فقه های تخصصی - شماره 21
P. 52
ماهنامه داخلی گروههای تخصصی ،اسفند 21 ..................................... 0211
مطیع یا عاصی بوده باشند .خداوند نخواسته است رسولی ارسال کند و به مقتضای آیهی شریفه
« َو َما ُک َّنا ُم َع ِّذ ِبی َن َح َّتی َنب َع َث َر ُسول ًا»(اسراء )02 :مجازات مردم منتفی است .حتی اگر تبعیت از ول ّی
الهی را مقتضای حکم عقل عملی بدانیم ،خداوند به مقتضای آیهی فوق این وظیفه را الغاء کرده
است.
با این وجود ممکن است معنای لطیفی از حق حکومت بیان شود که التزام به آن در آن دوران
ممکن باشد و در بررسی سنت استخلاف به توضیح آن خواهیم پرداخت.
ادعای بساطت جوامع و نسبت آن با تشکیل حکومت
تحلیل وضعیت اجتماعی آن زمان وابسته به کشف کمیت جمعیت و حیثیت اجتماعی زندگی
افراد است.
به لحاظ کمیت طبیعت ًا جمعیت محدودی وجود داشته است که رفتهرفته رو به تکثیر گذاشته
است .در روایات ما بین حضرت آدم تا حضرت نوح 01نسل از انبیاء فاصله بوده است 0که اگر هر
پدر به طور متوسط 2فرزند از خود به جای گذاشته باشد و کشتوکشتاری در بین نبوده باشد،
در عصر حضرت نوح شاهد جمعیت میلیونی خواهیم بود که در تراکم نسبی به سر میبردهاند .به
طور طبیعی بافت اجتماعی سرزمینها در آن دوران باید به شکل قبیلگی و ملوکالطوایفی بوده
باشد .چنان که در عصر حضرت نوح اینطور بوده است و معارضین آن حضرت سران قومیتی
بودهاند:
« َف َقا َل ال َمل ُأ ا َّل ِذی َن ک َف ُروا ِمن ِقو ِم ِه َما َن َراک ِإل َّا َب َشرًا ِّمث َل َنا َو َما َنَراک ا َّت َب َعک ِإل َّا ا َّل ِذی َن ُهم َأ َرا ِذ ُل َنا
َبا ِدی ال َّرأی َو َما َن َری َلکم َع َلی َنا ِمن َفض ٍل َبل َن ُظنکم کا ِذ ِبی َن»(هود)07 ،
با این حال در تواریخ اسلامی از مرجعیت سیاسی اوصیای پیامبران در آن دوران یاد شده است0
که اعتماد به این نقلها بر اساس آنچه گذشت ،مشکل است .البته با توجه به آنچه در تواریخ آمده
که فاصلهی زمانی مابین حضرت آدم تا حضرت نوح را چیزی بین 0111تا 0011سال دانسته،
0کافی ،ج ،8ص .002در منابع تاریخی ده نسل با احتساب خود حضرت آدم و حضرت نوح بوده است (أنساب الأشراف ،ج،0
ص.)1
0الاخبار الطوال ،ص .0الکامل فی التاریخ ،ج ،0ص .22در مقابل تواریخ شیعی مانند اثبات الوصّیة مسعودی این دوران را
دوران قدرت قابیل و فرزندان او و دوران تقیهی اوصیای حضرت آدم دانسته اند .ر.ک :اثبات الوصّیة ،ص 00به بعد.
