Page 76 - فصلنامه داخلی مدرسه عالی فقه های تخصصی - شماره 21

‫ماهنامه داخلی گروههای تخصصی‪ ،‬اسفند ‪72..................................... 0211‬‬

‫مروری دوباره به عهد در آیات و ادعیه داشته باشید‪.‬‬

‫استخلاف امم‬

‫در ادبیات قرآن گاهی از استخلاف امم یاد شده است که تصویر آن با کمی اغماض همراه‬
‫است‪ .‬معمول ًا خلافت را وصف شخص حاکم میدانند و استخلاف بر جابهجایی حکام تطبیق‬

‫میشود‪ .‬اما استخلاف امم چه معنایی میتواند داشته باشد‪ ،‬در حالی که امت مستخلف جای امت‬
‫دیگر را پر نمیکند و معمول ًا جابهجایی جمعیت صورت نمیپذیرد‪.‬‬

‫آنچه از ادبیات قرآن ظاهر میشود این است که بین امام و امت نوعی وحدت اعتباری قائل است‬

‫و جابهجایی امامان را نوعی تغییر ماهیت امم تلقی کرده است‪ .‬در حقیقت محوریت با حکومت‬

‫دینی است که نعمتی بزرگ برای امام و امت اوست و در پی آن ولایت الهی بر سر آنها سایه افکن‬

‫میشود و وارد دنیایی جدید میشوند که میتوانند در آن از زندگی واقعی و حیات طیبه بهرهمند‬

‫بشوند‪ .‬حتی قبل از اینکه حکومت به استقرار برسد‪ ،‬خداوند امت را که در سایهسار ائمهی‬

‫هدایت‪ ،‬فرصت بهرهمندی از حکومت دینی و نائل شدن به حیات طیبه را به دست آوردهاند‪،‬‬

‫جانشین امتهای پیشین با همین خصوصیت معرفی میکند و با این نعمت بزرگ بر آنها منت‬
‫مینهد‪ .‬این است که خداوند امت پیامبر را مثل ًا جانشین پیشینیان ـ یا در برخی موارد جانشینان‬
‫زمین یا وارثان زمین ـ معرفی کرده است‪ ،‬با اینکه اگر صرف ًا نعمت وجود و بهره مندی از حیات‬

‫حیوانی مد نظر بود‪ ،‬امتهای متکثر دیگری در عرض امت پیامبر در آن زمان موجود بودهاند و‬

‫تأکید بر خلافت و جانشینی امت پیامبر بی مناسبت میشود‪.‬‬

‫(انعام‪:‬‬ ‫آ َتا ُکم»‬ ‫َما‬ ‫ِفی‬ ‫ِلیب ُل َو ُکم‬ ‫َدَر َجا ٍت‬ ‫َبع ٍض‬ ‫َفو َق‬ ‫َبع َض ُکم‬ ‫َر َف َع‬ ‫َو‬ ‫َ‬ ‫َخل َا ِئ َف‬ ‫َج َع َل ُکم‬ ‫ا َّل ِذی‬ ‫ُه َو‬ ‫« َو‬
‫الأر ِض‬

‫َ‬ ‫‪)032‬‬
‫الأر ِض‬
‫‪)02‬‬ ‫(یونس‪:‬‬ ‫َتع َم ُلو َن»‬ ‫َکی َف‬ ‫ِل َنن ُظَر‬ ‫َبع ِد ِهم‬ ‫ِمن‬ ‫ِفی‬ ‫َخل َا ِئ َف‬ ‫َج َعل َنا ُکم‬ ‫« ُث َّم‬

‫‪)11‬‬ ‫(فاطر‪:‬‬ ‫ُکف ُر ُه»‬ ‫َف َع َلی ِه‬ ‫َک َفَر‬ ‫َف َمن‬ ‫َ‬ ‫ِفی‬ ‫َخل َا ِئ َف‬ ‫َج َع َل ُکم‬ ‫ا َّل ِذی‬ ‫« ُه َو‬
‫الأر ِض‬
‫َ‬ ‫َ‬ ‫« َأ َّمن‬
‫َما‬ ‫َق ِلیل ًا‬ ‫ال َّل ِه‬ ‫َم َع‬ ‫ِإ ٰله‬ ‫أ‬ ‫الأر ِض‬ ‫ُخ َل َفا َء‬ ‫یج َع ُل ُکم‬ ‫َو‬ ‫السو َء‬ ‫یک ِش ُف‬ ‫َو‬ ‫َد َعا ُه‬ ‫ِإ َذا‬ ‫ال ُمض َطَّر‬ ‫ی ِجی ُب‬

‫َت َذ َّک ُرو َن» (نمل‪)30 :‬‬

‫ِمن‬ ‫ا َّل ِذی َن‬ ‫اس َتخ َل َف‬ ‫َک َما‬ ‫َ‬ ‫ِفی‬ ‫َلیس َتخ ِل َف َّن ُهم‬ ‫ال َّصا ِلحا ِت‬ ‫َع ِم ُلوا‬ ‫َو‬ ‫ِمن ُکم‬ ‫آ َم ُنوا‬ ‫ا َّل ِذی َن‬ ‫ال َّل ُه‬ ‫« َو َع َد‬
‫الأر ِض‬