Page 86 - فصلنامه داخلی مدرسه عالی فقه های تخصصی - شماره 21

‫ماهنامه داخلی گروههای تخصصی‪ ،‬اسفند ‪82..................................... 0211‬‬

‫اشکال سوم‪ :‬به حسب فتوای فقهاء‪ ،‬مناط حکم به بطلان و صحت مع الخیار در‬ ‫‪‬‬
‫موارد تخ ّلف وصف ذاتی و عرضی‪ ،‬وحدت مطلوب یا تعدد مطلوب نیست‪ .‬بلکه چه‬
‫بسا در برخی موار ِد تخ ّلف وصف ذاتی‪ ،‬تعدد مطلوب وجود دارد‪ ،‬مثلا حماری را به‬
‫قصد باربر بودن میخرد ولی بعدا معلوم میشود که آن مبیع فرس است‪ ،‬در حالی که‬

‫فقها حکم به بطلان میکنند‪ .‬و چه بسا در برخی موارد وصف عرضی وحدت مطلوب‬

‫وجود دارد‪ ،‬مثلا عبد کاتب را فقط به غرض کتابت میخرد و نیاز دیگری به این عبد‬

‫ندارد‪ ،‬ولی بعدا کشف خلاف میشود‪ ،‬در حالی که فقهاء حکم به صحت مع الخیار‬

‫میکنند‪.‬‬

‫مناقشه فقه العقود به اشکال محقق نائینی‬
‫در فقه العقود در مقام دفاع از کلام آخوند خراساني نسبت به اشکال محقق نائینی فرمودند‪ :0‬مراد‬
‫اخوند خراساني از وحدت مطلوب و تعدد مطلوب در این پاسخ‪ ،‬به حسب غرض شخصی و‬
‫رضایت قلبی متعاملین نیست‪ .‬بلکه مراد آخوند از وحدت مطلوب این است که چون اوصاف ذاتی‬
‫و رکن ّی‪ ،‬به حسب نوع موارد و غلبه خارجی در معاملات از باب وحدت مطلوب هستند‪ ،‬این غلبه‬
‫موجب میشود که اوصاف ذاتی ظهور پیدا کنند در وحدت مطلوب‪ .‬و همچنین غلبهی اوصاف‬

‫عرضی در تعدد مطلوب در معاملات‪ ،‬موجب ظهور اوصاف عرضی در تعدد مطلوب میشود‪.‬‬
‫اگرچه به حسب غرض شخصی‪ ،‬ممکن است در برخی از معاملات خلاف این غلبه تحقق پیدا‬
‫کند‪ ،‬و متعاملین در یک وصف عرضی مطلوب واحد داشته باشد و یا در یک وصف ذاتی تعدد‬
‫مطلوب داشته باشند‪ .‬لکن در این موارد هم ملاک وحدت و تعدد مطلوب همان ظهور برخاسته‬

‫از نوع موارد است نه غرض خاص متعاملین‪.‬‬

‫بررسی مناقشه فقه العقود بر اشکال محقق نائینی‬

‫به نظر میرسد این مناقشه فقه العقود به اشکال محقق نائینی وارد است و در نتیجه اشکال محقق‬

‫‪ .0‬فقه العقود‪ ،‬ج‪ ،0‬ص‪ :237‬الظاهر من عبارة المحقق الخراساني رحمه ال ّله ان مقصوده هو دعوی ا ّن غلبة تعدد المطلوبیة و‬

‫کون الغرض النفسي و الرضا القلبي ذا مراتب في الأوصاف الجانبیة و غلبة الوحدة و عدم تعدد المراتب في الأوصاف الرکنیة‬
‫أوجبت ظهور اللفظ في تعدد الملکیة المنشأة في الثاني و وحدتها في الأّول و لیس غرضه مجّرد تعدد الرضا القلبي و وحدته و‬

‫کون غرضه النفسي ذا مراتب أو غیر ذي مراتب‪.‬‬