Page 43 - Punjab Times September 2018 Edition

43
43
43 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo, f;vBh, ;szpo 2018
43 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo, f;vBh, ;szpo
43 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
gfjbk gqekS
gfjbk gqek
gfjbk gqek
gfjbk gqek
gfjbk gqek
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih dh ;zgkdBk N[ZN/, fwZms, gq/w, fgnko fBwosk, w'jB s/o/ T{u/ wzdo wjb ngkok.. dh XkV. p?okJh..
;qh r[o{ noiB d/t ih B/ ;zB 1604 fwbtosB s/ ;op ;KMhtkbsk dk w'jB s/o/ ;'jfB d[nko ihT[ Xow;kbk.. ekBQk T[ufonk L- Ujh o/ w? Ujh o/.. ;d ji{fo jkio[ j? Bkio[ esfj B
ftu ;qh nzfwqs;o ftu/ ehsh ns/ ;qh r[o{ gqdoSB j't/. fi; ftZu wkBtsk bJh Xow;kb ngko d/nko mke[o ;dk ikeT[ ;[o Bo w[B iB y'is G/d B GfJU d{okJh..2..
r'fpzd f;zx ih B/ ;qh dwdwk ;kfjp fty/ ;Zu s/ SKsh dk ;zd/S j't/. fi; d[nkok ehosB rktj/.. gkts e'Jh o/.. ;[y ;hsb ;oXk ;G g{oh j'J/ ;zs
;zg{oB eoe/ r[orZdh 1708 JhL ftu ;qh nksfwe fsqgsh s/ ;wkfie GbkJh ij ;kX ;zs fJesq j'tfj sjk Skj j[;?B p'fbnk L- u[g t/ nfVnk ;jkJh..
ji{o ;kfjp fty/ fdsh. j't/. s[Mfj fXnktj/.. u[g t/ nfVnk.. gktB gfss ehJ/ fyB Ghsfo wfjwk
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ;koh wB[ysk d/ ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih eo dfJnk wfJnk dfJnkb ;[nkwh p'bD dh BjhA ik t/ nfVnk.. eEB[ B ikJh..3..
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih
ofjpo jB, wB[ysk d/ ;KM/ nkswe dh wfjwk eh j? j'j[ dhB feqgkok.. ;gZSN jh j? fe fJBQK GrsK dh fBoGT[ GJ/ ;rb G? y'fJ r'fpzd
dh wfjwk eh j?
dh wfjwk eh j?
dh wfjwk eh j?
dh wfjwk eh j?
Gzvko ns/ nfij/ w'shnK dk yikBk jB o{jkBh SKsh bJh nzfwqs d/ nw[Ze fpBtzs BkBe do; fgnk;/ fwb pkDh r[o{ nkS/ s/ g{oh Bk T[soB eoe/ uoD UNkJh..
i' wkBth nkswk B{z uwek fdzd/ jB. ;'w/, Grsh, frnkB ns/ t?okr d/ Gzvko do;B ;[y[ ;kok.. ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih ftZu ;EkB gqkgs BkBe[ i;[ rkt? mke[o ek o?fD fdB;[
wB[y wkso B{z nekb g[oy Bkb o;kJh pkDh d/ p'fjE ns/ ;ZukJh d/ gqekS jB. fJj Spd ;[D e/ w'jB ih dh ;wkXh eo ;eD s'A tKMh ofj rJh. fbtbkJh..4..6..
eoB dh bk;kBh f;Zfynk ;qh r[o{ rqzE r[opkDh B{z phV o{g ftZu fsnko eoB y[ZbQ rJh. u[pko/ dh pkoh y'bQ e/ T[BQK B/ ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih dk gfjbh (gzBk 1000)
;kfjp ftu ;[GkfJwkB j?. fJBQK dk wkD ;qh r[o{ noiB d/t ih wjkoki EZb/ t/fynk sK gzuw gksSkj r[o{ tko Gkdo'A ;[dh 1, ;zws 1661 fpeowh r[o{ ih B/ j[ew ehsk
wjKg[oSK ftu 6 r[o{ ;kfjpkB ns/ B{z gqkgs j?. gfjb/ r[o{ ;qh r[o{ BkBe noiB d/t ih yVQ/ ;B. nkg ih B{z t/y B{z gqekS ehsk frnk. T[; ;w/A pkpk p[ZYk nkfrnk GJh nekb eh sGh
Gkos d/ tZy tZy fjZf;nK ftu d/t ih dh pkDh GkJh wB;[Zy s'A e/ pkpk w'jB ih B/ fejk L- ih B/ gfjbk w[Zy tke fbnk i' fJj ubkfJT[ gzE..
ftuodhnK 15 fjzd{ w[;bwkB, j;shnK fbytkJh rJh. ;qh r[o{ nzrd d/t ih B{z gqEw jwkoh t;s bJh fgsk gk; nkfJnk L- ;G f;yB e' j[ew j? r[o{ wkfBU
jB. 4 r[of;Zy ;kfjpkB ns/ 11 GZNK r[orZdh fwbD ;w/A ;qh r[o{ BkBe d/t s/. ;zsK e/ ekoi nkfg yb'fJnk jfo rqzE..
dh pkDh th doi j?. fe;/ wjKg[oy dh ih dh pkDh th Bkb jh gqkgs j'Jh. e[b Gfb:B eh j[sh i' r[o ik; ezw[ eoktfD nkfJnk okw.. f;Zy Xow ftu fJe gowkswk dh
pkDh doi eoB bJh T[; dh iks, Xow, d{;o/ r[o{ ;qh r[o{ nzrd d/t ih dh s/.. Xofs ;[jkth skb[ ;[jktk ftfu g{ik dk jh ftXkB fbys o{g ftu gqf;ZX
eow, d/S, GkSk nkfd dk fynkb BjhA pkDh GkJh g?V/ w'y/ gk;'A fbytkJh rJh. bki Bk Xfjj[ nkg np/ ufb nzfwqs ib[ SkfJnk okw.. j' e/ gquZbs j' u[fenk j? L-
oZfynk frnk. e/tb T[;dh pkDh r[o{ sh;o/ r[o{ ;qh r[o{ nwodk; d/ ;w/A pkpk nkfJT[.. nzfwqs ib SkfJnk g{oB ;ki[ gouk Spd ek.. dhdko ykb;/ ek..
nkS/ nB[;ko j't/. w'jB ih d/ ;g[Zso ;jz; okw B/ r[o{nK ;G r[o{nB e/ ;pd b?B fjs eokfJnk ;rb wB'oE g{o/.. g{ik nekb eh..
;qh r[o{ rqzE ;kfjp tor/ oZph rqzE dh pkDh fbyh i' ;?AuhnK d/ o{g ftZu XkfJT[.. i? i? eko[ GfJnk ir nzsfo bkE/
ftu e/tb f;Zy r[o{ ;kfjpkB dh pkDh pkpk w'jB ih d/ gk; ;qh r'fJzdtkb fJj ;[D e/ r[o{ ih B/ Spd dk d{ik ;rb ft;{o/.. phph GkBh d/ nZy d/ sko/ B/, ;kv/
jh nzfes BjhA ehsh rJh pbfe 6 r[o{ ;kfjp fty/ w"i{d ;h. ;qh r[o{ noiB nze T[ukoB ehsk L- g{oB g[oy nu[s nfpBk;h i;[ t/d s/ goT[geko ehsk.
;kfjpkB d/ Bkb Bkb 30 j'o wjKg[oyK d/t ih 1657 s'A 1662 fpeowh sZe w'jB s/o/ puB nB{g ukb fBokbh.. g[okDh rkfJnk.. r[o{ BkBe i' i's irkJh ;h, j'o
dh pkDh B{z th Ujh ;fsekos doik ;qh nzfwqs;o ih ftZu oj/. fJ;/ ;w/A ftZu w'jB s{z wkBfj J/e[ ihn nto ;G ngBk fpod[ ofynk gow/;fo BkBe T[;B{z o[SBko ehsk.
fdsk frnk j? fijVk r[o{nK dh pkDh phV fsnko ehsh rJh. pkpk w'jB ih okbh.. Bkw[ fXnkfJnk..1.. pkDh r[o{nK s/ GrsK dh, fJeZmh
B{z gqkgs j?. fJBQK30 wjKg[oSK ftu oki/ gk;'A ;?AuhnK fbnkT[D bJh pkpk p[ZYk fJ; Spd d/ d' nze j'o ;[D e/ w'jB i'sh i's ;wkT[D ;w/A r[o{ r'fpzd eo fJe ;fseko ehsk.
th ;B s/ oze th. ny"sh T[uhnK iksk ih s/ GkJh r[odk; ih B{z G/fink go ih dk wB g;hi frnk. fBwosk ns/ f;zx ih B/ fJ; ;o{g B{z jh r[orZdh s/ GkJh r[odk; dh ebw Bkb nkfd
tkb/ s/ S'NhnK iksK tkb/ th ;B. i/ r[o{ pkDh tork gdkoE e"D d/t/. pkpk gq/w d/ tZ; j' e/ nkg B/ ;?AuhnK d/ gqekSwkB eoe/ ftneshrs r[fonkJh rqzE ;kfjp fsnko ehsk.
gzikp d/ wjKg[oS fJ; ftu ;EkB gqkgs w'jB ih B/ fJBeko eo fdZsk. fJ; go fdZshnK. fJBQK B{z r[o{ ih ;fseko ;fjs dh ohs B{z ;wkgs eo fdZsk. fco nzfwqs;o d/ jfowzdo ftu,
eo ;e/ sK wjKokSNo, oki;EkB, nkg ;qh r[o{ noiB d/t ih Bzr/ g?ohA ;qh nzfwqs;o b? nkJ/. okw;o d/ feBko/ ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih B{z ;zws 1765 gfjbk fJ;dk gqekS ehsk.
r[ioks, :{HghH, wZX gqd/S nkfd d/ wjK ;zrs ;w/s ;qh r'fJzdtkb g[Zi/. fi; p?m e/ GkJh r[odk; ih gk;'A ;qh r[o{ rqzE B{z BKd/V fty/ r[orZdh fdZsh s/ Sy;h fJ;B{z T[uk doik d/D bJh, nkg
g[oSK dh pkDh B{z th fJ; ftu U;/ GktBk u[pko/ ftZu w'jB ih ofjzd/ ;B T[; d/ ;kfjp ih dh phV fbytkT[Dh nkozG g{ik pzd eo fdZsh s/ nkfynk fe nZi gfjbK goDkw ehsk.
Bkb doi ehsk frnk j?. ;qh r[o{ s/r EZb/ ik yb's/. w'jB ih w;skBh fposh ehsh. ;qh r[o{ noiB d/t ih id'A GkJh s'A w/ok f;Zy r[o{ rqzE ;kfjp s'A fpBK r[o{ r'fpzd f;zx ih B/ id g{ok f;yh
pjkdo ih dh pkDh fgZS'A ;qh r[o{ r'fpzd d/ ns/ ;wkXh ftZu bhB ;B. T[BQK B{z r[odk; gk;'A X[o eh pkDh fbytk oj/ fe;/ nZr/ f;o BjhA M[ekJ/rk. T[; ;w/A dk wfjb pDk fdsk.
f;zx ih B/ ;zB 1706 ftZu doi ehsh. e"D p[bkt/< X/n fJZe tkfjr[o{ ns/ ;B T[; tes w"e/ s/ Grs nkJ/ s/ j[ewBkwk nkfJnk f;Zyh d/ r'ow fto;/ ftu nBw'b
fJ; wjkB rqzE ftZu 5871 Spd ns/ X/nsk w'jB ih ;B. fNZeh j'Jh ;{os B{z efjD bZr/ fe ;kvh pkDh th fby'. r[o{ wko{ wjbk 5.. yikBk gk fdsk.
pzd jB. fJBQK ftZu'A gzit/A r[o{ ih d/ ns/ fXnkB B{z e"D T[y/V ;edk ;h< gzuw ih B/ fejk fe fbytkU. y[fbnk eow[ feqgk GJh mke[o ;h; M[ek e/ rqzE ;kfjp B{z, fco fJj
2218 Spd jB. ;ko/ r[o{ rqzE ;kfjp gksSkj B/ ;'funk fe SkfJd w'jB ih ghb{ B/ nkfynk L ghb{ n;kE'A ;/ Gb/ ehosB[ jfo jfo rkJh.. j[ew ;[Dk fdsk.
ftZu e[b 31 w[Zy okrK ftZu Spd jB Bk p'bD fJ; bJh feT[A Bk ;z;ko i' izwfdnk wo rJ/. ;qw[ Ekek gkJ/ fpq;kwk fwfN rJh r[o{ wkfBU rqzE ykb;k, Spd d/ bV
fiBQK ftZu'A 30 okrK ftZu ;qh r[o{ noiB ftnkgh w'jB B{z nktkz wkohJ/ fi;d/ fuZeV gkT[A B p'fVnk Bk nkb{d ;rbh XkJh..1.. bk fdsk.
d/t ih dh pkDh j?. w[Zy nkSk e/tb fXnkB ftZu T[j p?m/ jB. nkg B/ f;ozdk GJ/.. np w'fj ihtB gdth gkJh.. ''pkDh r[o{ r[o{ j? pkDh'' ;G B{z ;pe
fJjh ;h fe ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ftZu doi ;[o ehsk. Skw dk tes ;h. pVh wX[o SZi{ B/ fejk L- ekrd ;zdh g{soh uhfu nkfJU wfB g[oy[ fpXksk gVQk fdsk.
ehsh ikD tkbh pkDh f;Zy Xow dh ;[o s/ b?n ftZu rT[Vh okr dk fJj sT[ Bk fsqnk fBjko. ;zsB eh ;oDkJh..1..ojkT[.. id ikD fbnk f;Zy ;wM rJ/, sK
XkoBk d/ nB[e{b j't/. fi; s'A jT{w/ Spd T[ukoB ehsk L- fJT[A jh wko fbiktjh fiT[A pb'uK ekw[ eq'X[ b'G[ w'j[ fBtko/ fBto/ ;rb d/jXkoh r[o{ fwNk fdsk.

r[o{ rqzE ;kfjp dh pkDh d/ pkDheko
r[o{ rqzE ;kfjp dh pkDh d/ pkDheko
r[o{ rqzE ;kfjp dh pkDh d/ pkDheko
r[o{ rqzE ;kfjp dh pkDh d/ pkDheko
r[o{ rqzE ;kfjp dh pkDh d/ pkDheko
;ck 42 dk pkeh
;ck 42 dk pkeh
;ck 42 dk pkeh
;ck 42 dk pkeh
;ck 42 dk pkeh r[o{ okwdk; -7 ;tZJhJ/ r[o{ noiB 'okwebh' Bkb'A jNk e/ bcz 'Unzeko[' go r[o{ rqzE ;kfjp ftZu fes/ fes/ fszB (8) p;zs eh tko wjb[ gzBK
10H Grs fsqb'uB d/t bJh 7 ;tZJhJ/ Bkb tofsnk ikDk ukjhdk j?. fJ; ns/ eJh EK uko s[eK tkb/ 'pzd' Gh ¡¡©£
uko Spd-fJZe f;oh okr ftZu, d' 10H GZN pbQ G[b/y/ B{z d{o eoB dh b'V j?. fJ; bJh fwbd/ jB.
Spd r{ioh okr[ ns/ fJZe XBk;oh okr[ r[o{ okwdk; bJh 5 ;tZJhJ/ fJ; pkDh dk Bkw 'Unzeko[' j?. 'dyDh fJj nze d' fe;w d/ jBl T[gq'fes s[eK ns/ f;ob/y ftZu
ftZu doz j?. 11H GZN jfopz; Unzeko[' BjhA j?. 1HfJZe 'nze' sK T[j jB i' jo/e ;GBhA EkJhA bcz 'wjb' iK 'wjbk' B{z
11H Grs okwkBzd r[o{ noiB d/t bJh 2 ;tZJhJ/ tkoKL ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ftZu e[Zb Spd, nSNgdh ns/ Szs d/ 'pzdK' dh T[;/ soQK gVQd/ jK, fit/A j/m-fbyh s[e
fJZe Spd-(gzBk 1195), okr[ p;zs r[o{ xo d/ £ r[of;Zy 22 tkoK jBl fiBQK dk t/otk fJ; soQK frDsh dZ;D tk;s/ j?. ftZu bcz 'rjbk' B{zl
ftZu doz j?. 1H pkpk ;[zdo, ';d[Z pkDh, okr[ j?l 2H d{ih fe;w d/ nze T[j jB, i' 'rjbk o{j[ Bk ikDJh, f;o[ Gh fwNh
12H Grs i?d/t okwebh ftZu gzBK ©¢£ s/ nzfes j?. 1H r[o{ BkBe ;kfjp dhnK 3 SpdK nSNgdhnK nkfd dh frDsh ykfJ'
d' Spd-fJZe r{ioh ftZu (gzBk 2H GkJh ;Zsk B/ £ gT[VhnK ns/ tkoK-okr wkM, nk;k ns/ wbko ftZu- tk;s/ jB. nZyo 'j' ns/ 'b' d/ T[Zgo nZXe
526) ns/ d{ik okr[ wko{ ftZu (gzBk 3H okfJ pbtzv B/ • gT[VhnK 3 r[o{ rqzE ;kfjp ftZu doz 'nzeK' d/ tosD dh b'VQ BjhA g?Adh. fJ; soQK jh
1106) fbyhnK. fJj tko fi; dk f;ob/y, 2H r[o{ nwodk; ;kfjp dhnK- bkGL f;o-b/y d/ bcz 'wjbk' B{z nZXe s'A
13H Grs gowkBzd 'okwebh eh tko okfJ pbtzv sEk ;s? r{ioh, ;{jh, okwebh, wko{ ftZu- e'Jh Spd bZGD ftZu ;j{bs d/D pr?o gVQBk j?.
fJZe Spd-;kozr okr[ ftZu (gzBk v{fw nkyh' j?. fJj tko okwebh okr 4 s'A fJbktk fJBQK 'nzeK' dk bkG fJj Gh bci 'wjbk' d/ Bkb tos/ nze ¡,
1153) ftZu r[o{ rqzE ;kfjp d/ gzBK ©¦¦ s/ 3H r[o{ okwdk; ;kfjp dhnK- j? fe ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ftu e'Jh tkXk ¢, £, ¤,•, HHH © nkfd dk T[ZukoB-
14H Grs ;{odk; doz j?. f;oh okr, rT[Vh, fpjkrVk, tvjz;, xkNk BjhA ehsk ik ;edk. fiBQK b'eK fJ; nze B{z fJe, d', fszB, uko,
e/tb fJZe gzesh (gzBk 1253) fwbt/A okrL r[o{ rqzE ;kfjp ftu ;'ofm, fpbktb, ;kozr, ekBVk ftZu- B/ fbysh phVK ftu e'Jh tkXk ehsk j?, gzi ns/ B" gVQBk rbs j?. r[o{ rqzE
15H Grs ;?D e[Zb 31 okrK ftu pkDh doz j?. go 8 T[j w[zdktDh wjbk • ns/ ;b'e wjbk ;kfjp ftZu j/m-fby/ EkJhA fJSko/ ti'A
fjdkfJs fwbdh j? fel
e/tb fJZe Spd eJh okrK ftZu e[ZM Spd n?;/ jB, i' 4H r[o{ noiB ;kfjp dhnK- Ø s'A pknd jh eo ;e/ jB fit/A T[Zgo
(1) okr[ f;oh okr[ wjbk gfjbk
GZN ns/ T[BQK dh pkDh d' d' fwbt/A okrK ftZu rkJ/ iKd/ jB. rT[Vh, r{ioh, i?s;oh, okwebh, wko{, dZf;nk ik u[Zek j? fe 'okr wkbk'r[o{
(gzBk 14) nze 1 B{z gVQBk j?, 'gfjbk'.
1H GZN eb;jko eJh okrK dhnK nrKj j'o fe;wK Gh p;zs ftZu- 6 feqs BjhA j?.
(2) rT[Vh r[nko/oh wjbk 4 u.Ek
gzi r[o{ ;fjpkBK dh T[;sfs ftZu fdZshnK rJhnK jB. ;qh r[o{ rqzE ;kfjp 5H GkJh ;Zsk ns/ okfJ pbtzv bcz 'wjbk' dk noE eh j? ns/
(gzBk 163) nze 4 B{z 'uT[Ek' gVQBk j?.
54 ;tZ:/ ftZu fdZs/ okrK ;zpzXh fJj d't/A rZbK dh-okwebh ftZu- 1 fJ; dk T[ZukoB fe; soQK eoBk j?.
(3) tvjz; wjbk 3 shik (gzBk
2H GZN ikbg Gh ikDBhnK zo{oh jB. e[b i'V 22 'wjbk' iK 'wjb' dk noE j?
582)
5 ;tZ:/ r[o{ nwodk; dh T[;sfs fwbt/A okr dhnK tZy tZy fe;wKL B'NL GkJh ;Zsk ns/ okfJ pbtzv 'ekfJnK' Gkt ';oho'. r[o{ rqzE ;kfjp
(4) ;'ofm wjbk 4 uT[Ek (gzBk
ftZu (1) rT[Vh-r[nko/oh, u/sh, dh 'tko' ns/ 'p;zs eh tko' s'A S[ZN ftZu 'wjb' ns/ 'wjbk' bcz e/tb r[o{
605)
3H GZN ehos p?okrfD, g{oph, wkbtk ns/ dZyDh. pkeh jo/e 'tko' dhnK gT[VhnK d/ Bkb ;kfjpkBK tk;s/ jh tofsnk frnk j?.
(5) ;'ofm wjbk 1 d[s[eh gfjbk
r[o{ nwodk; s/ okwdk; ih dh (2) tvjz;-dZyDh gfjb/ gzi r[o{ ;kfjpkB d/ Sb'e Gh doz bcz 'wjbk' ns/ 'wjb' e/tb f;o-b/y (gzBk 636)
T[;sfs ftZu 4 ;tZJhJ/ (3) fpbktb-dZyDh jB. ftZu jh BjhA, ;r'A r[opkDh ftZu Gh (6) XBk;oh wjbk 3 shik (gzBk
4H GZN fGyk (4) wko{-dZyDh B'NL r[o{ noiB ;kfjp tb'A ¢¢ tkoK eJh tkoh nkT[Adk j?l fit/AL- 664)
r[o{ nwodk; ih dh T[;sfs ftZu (5) gqGksh-dZyDh ftZu'A © tkoK B{z yk; ns/ tZy-tZy (1) cohdk 'wjb' fB;yD ofj rJ/ (7) p;zs wjbk 3 shik (gzBk
2 ;tZJhJ/ (6)okwebh-dZyDh X[BhnK s/ rkT[D dh jdkfJs th ehsh tk;k nkfJnk sfb. 1169)
fJ; fJSko/-wkso fjdkfJs B{z n;hA
5H GZN ;bQ B'NL gfjb/ gzi (rT[Vh, tvjz;, rJh j?. (2) 'wjbk' nzdfo j'dhnk, j[fD
jo EK tos e/ fJBQK nzeK B{z gfjbk,
r[o{ nwodk; bJh 1 s/ okwdk; fpbktb, wko{ ns/ gqGksh) okrK ftZu nzeL r[o{ rqzE ;kfjp s'A gVQ e/ t/y'. pjfD B fwbfB jd{fo.
d{ik, shik, uT[Ek, gzitK ns/ B"tK
bJh 2 ;tZJhJ/ sK e/tb e[ZM Spd, nSNgdhnK ns/ EK EK 's/ s[jkB{z nze (fjzd;/) fby/ (3) ejk ;[ xo do wzvg 'wjbk'
gVQBk j?.
6H GZN GbQ Szs jh n?;/ jB i' fJBQK rT[Vh r[nko/ fdZ;Dr/. fJBQK nzeK dh Gh yk; wjZssk ejk ;[ pze ;okJh.
B'NL ¡,¢,£, nkfd nze e/tb bcz
nwodk; ih bJh 1 ;tZJhJ/ dh oh, rT[Vh u/sh, rT[Vh g{oph, rT[Vh j?. (4) 'wjb' e[uih wVtVh ekbh
'wjbk' Bkb jh BjhA fwbd/, fJj nze
ouBk ehsh. wkbtk, tvjz; dZyDh, wko{ dZyDh r[o{ rqzE ;kfjp ftZu jo/e Spd, wBj[ e[;[X.
bcz 'xo[' d/ Bkb Gh fwbd/ jBl T[E/
7H GZN BbQ nkfd okrK ftZu fwbd/ jB, go nSNgdh s/ Szs 'pzdK' ftZu tzfvnk (5) 'wjbk' wzfM fBtk;[ ;pfd
th fJBQK nzeK B{z fJZe, d', fszB nkfd
r[o{ okwdk; bJh 16 ;tZJhJ/ 'okwebh dZyDh' ftZu fJe bzwh ;koh j'fJnk j?. r[o{ rqzE ;kfjp ftZu fJBQK ;tkohnk.
jh gVQBk j?. 'xo[' dk ;zpzX skb ns/
8H GZN ;:zd/ pkDh j? fi; dk Bkw j? 'Unzeko['. f;ZyK 'pzdK' tk;s/ bcz 'gd/' tofsnk frnk (6) wjbh 'wfjb' p[bkJhn?, ;' fgo[ rkT[D Bkb j?.
r[o{ okwdk; ih bJh 13 ;tZJhJ/ ftZu fJ; pkDh dk Bkw 'dZyDh Unzeko[' j?. r[o{ rqzE ;kfjp ftZu nkw s"o 's/ jo/ okt? ozfr. tkfj r[o{ ih ek ykb;k..
9H GZN ;Eok gqf;ZX j' u[Zek j?. bcz 'dZyDh' B{z e 'pzd' dhnK d' d' s[eK j[zdhnK jB. (7) wjow[ 'wjb' Bk e' nNekt?. tkfj r[o{ ih eh csfj..