Page 441 - ตำราเคมีอินทรีย์ [Jadsada Ratniyom]

อัลไคน์ (alkyne) 413

❑ สาร vicinal dihalide คือ สารประกอบอัลคิลเฮไลด์ที่มีอะตอมของหมู่ฮาโลเจนเกาะที่
คาร์บอนที่อยู่ติดกัน
❑ geminal dihalide คือ สารประกอบอัลคิลเฮไลด์ที่มีอะตอมของหมู่ฮาโลเจน 2 อะตอม

เกาะที่คาร์บอนตัวเดียวกัน

ในบทที่ 7 หัวข้อ 7.3.1 ได้กล่าวถึงปฏิกิริยา dehydrohalogenation ของอัลคิลเฮไลด์
ไปเป็นอัลคีน แต่สำหรับปฏิกิริยา dehydrohalogenation ในการสังเคราะห์อัลไคน์นี้ ในขั้นแรกจะ
เป็นการขจัด HX ออกจาก geminal dihalide หรือ vicinal dihalide ได้เป็นสาร vinyl halide ขั้นนี้
จะเหมือนในการเกิดอัลคีน และในขั้นแรกนี้อาจใช้เบสที่แรง เช่น สารละลายของพวก hydroxide

base เป็นต้น ส่วนในขั้นที่สองเป็นขั้นใหม่ที่จะทำการศึกษากัน กล่าวคือ เป็นขั้นการขจัด HX ออกมา
จาก vinyl halide ซึ่งจะทำได้ยากมาก ต้องใช้สภาวะเบสที่รุนแรงมากกว่าในขั้นแรก เพื่อให้ได้สาร
ผลิตภัณฑ์เป็นอัลไคน์ ตัวอย่างของสภาวะเบสที่รุนแรงมาก เช่น KOH ที่หลอมเหลว หรือ alcoholic
KOH ใน seal tube ที่ใช้อุณหภูมิสูงถึง 200 °C เบสที่รุนแรงอีกชนิดหนึ่ง คือ NaNH2 (sodium

amide) ซึ่งเป็นเบสที่แรงกว่าพวก hydroxide base เพื่อหลีกเลี่ยงการใช้เบสต่างชนิดกันในการทำ
ปฏิกิริยา dehydrohalogenation ในการเตรียมอัลไคน์นี้ จึงนิยมใช้ เบส NaNH2 โดยใส่ 2
equivalence หรือใส่มากกว่าสารตั้งต้น เพื่อให้ได้สารผลิตภัณฑ์เป็นอัลไคน์ออกมาได้ในขั้นตอนเดียว
ตัวอย่างเช่น นำ 1,2-dibromobutane มาทำปฏิกิริยากับ NaNH2 (2 equivalence) จะได้สาร

ผลิตภัณฑ์เป็นอัลไคน์ออกมา ดังแสดง

อย่างไรก็ตามไม่ว่าจะใช้เบส KOH ที่หลอมเหลว หรือ NaNH2 ก็มักจะให้ร้อยละผลได้
(percent yield) ค่อนข้างต่ำ สาเหตุมาจากอุณหภูมิที่ใช้ในการทำปฏิกิริยาค่อนข้างสูง อาจทำให้
เกิดปฏิกิริยาแข่งขันและเกิดการจัดเรียงตัวใหม่ได้ ดังแสดง