Page 813 - ตำราเคมีอินทรีย์ [Jadsada Ratniyom]

เคมีอินทรีย์ (Org. Chem.) 785

ปัจจัยที่จะส่งผลต่อความเป็นเบสของเอมีน จะพิจารณาจากความหนาแน่นของ
อิเล็กตรอนตรงไนโตรเจนอะตอม โดยถ้ามีปัจจัยใด ๆ อาทิ หมู่แทนที่รอบไนโตรเจนอะตอมที่ทำให้
ึ้
ิ่
ความหนาแน่นของอิเล็กตรอนเพมขนเอมีนจะมีความเป็นเบสมาก แต่ถ้าหากมีปัจจัยใด ๆ ทำให้ความ
หนาแน่นของอิเล็กตรอนรอบ ๆ ไนโตรเจนอะตอมน้อยลง ความเป็นเบสของเอมีนก็จะน้อยลง
ถ้าเปรียบเทียบระหว่าง 1˚ เอมีน กับ NH3 เอมีนที่มีหมู่แทนที่เป็นหมู่อลคิลอยู่อย่าง
ั
น้อย 1 หมู่ เกาะอยู่ อาทิ CH3CH2NH2 หมู่อัลคิลของเอมีนจะทำหน้าที่ให้อิเล็กตรอนแบบอินดักทีฟ
ทำให้ความหนาแน่นของอิเล็กตรอนรอบไนโตรเจนสูงกว่า ไนโตรเจนอะตอมของ NH3 ทำให้
CH3CH2NH2 มีความเป็นเบสมากกว่า NH3 เมื่อเปรียบเทียบกับค่า pKa จริงของคู่กรดของเอมีน ก็

ให้ผลที่สอดคล้องกัน

หมู่อัลคิลหนึ่งหมู่ที่สามารถให้อิเล็กตรอน
ได้ทำให้หมู่ NH2 เป็นเบสมาก

❑ 1° 2° และ 3° เอมีนจะมีความเป็นเบสมากกว่า NH3 เพราะมีหมู่อัลคิลคอยให้อิเล็กตรอน
❑ ส่วนลำดับความเป็นเบสของ 1° 2° และ 3° เอมีน นั้นจะมีผลของความเกะกะ (steric

effect) ของหมู่อัลคิลเข้ามาแทรกด้วย ซึ่งยังไม่กล่าวในที่นี้

14.4.2 เปรียบเทียบความเป็นเบสของอัลคิลลามีน (R-NR'2) กับอัลริลลามีน (Ar-NR'2)
หากเปรียบเทียบระหว่างอัลคิลลามีน CH3CH2NH2 และอัลริลลามีน C6H5NH2 (อะนี
ลีน) อิเล็กตรอนคู่โดดเดี่ยวบนไนโตรเจนอะตอมของ CH3CH2NH2 จะอยู่บนไนโตรเจนอะตอมไม่
สามารถเคลื่อนที่ไปไหนได้ และยังมีผลของอินดักทีฟจากหมู่อัลคิลให้อิเล็กตรอนด้วย ส่วน C6H5NH2

อิเล็กตรอนคู่โดดเดี่ยวบนไนโตรเจนอะตอมจะสามารถเคลื่อนเข้าไปในวงเบนซีน (electron
delocalization) ทำให้ความหนาแน่นของอิเล็กตรอนบนไนโตรเจนอะตอมของ C6H5NH2 น้อยลง
ดังนั้น ความเป็นเบสของ CH3CH2NH2 จึงมากกว่า C6H5NH2

❑ หากอิเล็กตรอนคู่โดดเดี่ยวบน N อะตอม เรโซแนนซ์ไปในวงเบนซีนได้ จะลดความเป็นเบส
ของเอมีนนั้น