Page 126 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[161] 126 พจนานุกรมพุทธศาสตร

ปทัสถาน = เห็นสมบัติ/ความสํ าเร็จของคนสัตวทั้งหลาย
4. อุเบกขา = (ในสถานการณรักษาธรรมตามความรับผิดชอบตอกรรมที่เขาทํ า)

ลักษณะ = เปนไปโดยอาการเปนกลางตอคนสัตวทั้งหลาย

หนาที่ = มองเห็นความเสมอภาคกันในสัตวทั้งหลาย

ผลปรากฏ = ระงับความขัดเคืองเสียใจและความคลอยตามดีใจ
ปทัสถาน = มองเห็นภาวะที่ทุกคนเปนเจาของกรรมของตน วาสัตวทั้งหลายจักไดสุข พน

ทุกข ไมเสื่อมจากสมบัติที่ไดที่ถึง ตามใจชอบไดอยางไร

ค.สมบัติ (ความสมบูรณหรือความสัมฤทธิ์ผล) และวิบัติ (ความลมเหลว หรือการปฏิบัติผิด
พลาด ไมสํ าเร็จผล)

1. เมตตา: สมบัติ = สงบหายไรความแคนเคืองไมพอใจ

วิบัติ = เกิดเสนหา
2. กรุณา: สมบัติ = สงบหายไรวิหิงสา

วิบัติ = เกิดความโศกเศรา

3. มุทิตา: สมบัติ = สงบหายไรความริษยา

วิบัติ = เกิดความสนุกสนาน
4. อุเบกขา: สมบัติ = สงบหายไมมีความยินดียินราย

วิบัติ = เกิดความเฉยดวยไมรู (เฉยโง เฉยเมย เฉยเมิน)

ง. ขาศึก คือ อกุศลซึ่งเปนศัตรูคูปรับที่จะทํ าลายหรือทํ าธรรมนั้นๆ ใหเสียไป

1. เมตตา: ขาศึกใกล = ราคะ
ขาศึกไกล = พยาบาท คือความขัดเคืองไมพอใจ

2. กรุณา: ขาศึกใกล = โทมนัส คือความโศกเศราเสียใจ

ขาศึกไกล = วิหิงสา
3. มุทิตา: ขาศึกใกล = โสมนัส (เชนดีใจวาตนจะพลอยไดรับผลประโยชน)

ขาศึกไกล = อรติ คือความไมยินดี ไมใยดี ริษยา

4. อุเบกขา: ขาศึกใกล = อัญญาณุเบกขา (เฉยไมรูเรื่อง เฉยโง เฉยเมย)

ขาศึกไกล = ราคะ (ความใคร) และปฏิฆะ (ความเคือง) หรือชอบใจและขัดใจ

จ. ตัวอยางมาตรฐาน ที่แสดงความหมายของพรหมวิหารไดชัด ซึ่งคัมภีรทั้งหลายมักยกขึ้นอาง
1. เมื่อลูกยังเล็กเปนเด็กเยาววัย

แม – เมตตา รักใครเอาใจใส ถนอมเลี้ยงใหเจริญเติบโต

2. เมื่อลูกเจ็บไขเกิดมีทุกขภัย
แม – กรุณา หวงใยปกปกรักษา หาทางบํ าบัดแกไข