Page 125 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 4 125 [161]

พรหมวิหารนี้ บางทีแปลวา ธรรมเครื่องอยูของพรหม, ธรรมเครื่องอยูอยางพรหม, ธรรม
ประจํ าใจที่ทํ าใหเปนพรหมหรือใหเสมอดวยพรหม, หรือธรรมเครื่องอยูของทานผูมีคุณยิ่งใหญ

— (abidings of the Great Ones)
พรหมวิหาร 4 เรียกอีกอยางวา อัปปมัญญา 4 (Appama¤¤à: unbounded states of

mind; illimitables) เพราะแผสมํ่ าเสมอโดยทั่วไปในมนุษยสัตวทั้งหลาย ไมมีประมาณ ไม
จํ ากัดขอบเขต

พรหมวิหารมีในผูใด ยอมทํ าใหผูนั้นประพฤติปฏิบัติเกื้อกูลแกผูอื่น ดวยสังคหวัตถุเปนตน.

อนึ่ง ในการที่จะเขาใจและปฏิบัติพรหมวิหาร 4 ใหถูกตอง พึงทราบรายละเอียดบางอยาง
โดยเฉพาะสมบัติ และวิบัติ ของธรรม 4 ประการนั้น ดังนี้

ก.ความหมายโดยวิเคราะหศัพท

1. เมตตา = (มีนํ้ าใจ)เยื่อใยใฝประโยชนสุขแกคนสัตวทั้งหลาย หรือนํ้ าใจปรารถนาประโยชนสุขที่
เปนไปตอมิตร

2. กรุณา = ทํ าความสะเทือนใจแกสาธุชน เมื่อคนอื่นประสบทุกข หรือถายถอนทํ าทุกขของผูอื่น

ใหหมดไป หรือแผใจไปรับรูตอคนสัตวทั้งหลายที่ประสบทุกข
3. มุทิตา = โมทนายินดีตอผูประกอบดวยสมบัติหรือผลดีนั้นๆ

4. อุเบกขา = คอยมองดูอยู โดยละความขวนขวายวาสัตวทั้งหลายจงอยาผูกเวรกัน เปนตน

และโดยเขาถึงความเปนกลาง
ข. ลักษณะ หนาที่หรือกิจ (รส) ผลปรากฏ (ปจจุปฏฐาน) และปทัสถาน (เหตุใกล)

1. เมตตา = (ในสถานการณที่คนอื่นอยูเปนปกติ)

ลักษณะ = เปนไปโดยอาการเกื้อกูลแกคนสัตวทั้งหลาย

หนาที่ = นอมนํ าประโยชนเขาไปใหแกเขา
ผลปรากฏ = กํ าจัดความอาฆาตแคนเคืองใหปราศไป

ปทัสถาน = เห็นภาวะที่นาเจริญใจของคนสัตวทั้งหลาย

2. กรุณา = (ในสถานการณที่คนอื่นตกทุกขเดือดรอน)
ลักษณะ = เปนไปโดยอาการปลดเปลื้องทุกขแกคนสัตวทั้งหลาย

หนาที่ = ไมนิ่งดูดาย/ทนนิ่งอยูไมไดตอทุกขของคนสัตวทั้งหลาย

ผลปรากฏ = ไมเบียดเบียน/อวิหิงสา

ปทัสถาน = เห็นภาวะไรที่พึ่ง/สภาพนาอนาถของคนสัตวทั้งหลายที่ถูกทุกขครอบงํ า

3. มุทิตา = (ในสถานการณที่คนอื่นมีสุขสํ าเร็จหรือทํ าอะไรกาวไปดวยดี)
ลักษณะ = พลอยยินดี/ยินดีดวย

หนาที่ = ไมริษยา/เปนปฏิปกษตอความริษยา

ผลปรากฏ = ขจัดความริษยา ความไมยินดีหรือความทนไมไดตอความสุขสํ าเร็จของผูอื่น