Page 149 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 4 149 [197]

[,,,] หลักการแบงทรัพย 4 สวน ดู [163] โภควิภาค 4.

[196] อคติ 4 (ฐานะอันไมพึงถึง, ทางความประพฤติที่ผิด, ความไมเที่ยงธรรม, ความ

ลํ าเอียง — Agati: wrong course of behaviour; prejudice)
1. ฉันทาคติ (ลํ าเอียงเพราะชอบ — Chandàgati: prejudice caused by love or desire;

partiality)

2. โทสาคติ (ลํ าเอียงเพราะชัง — Dosàgati: prejudice caused by hatred or enmity)
3. โมหาคติ (ลํ าเอียงเพราะหลง, พลาดผิดเพราะเขลา — Mohàgati: prejudice caused by

delusion or stupidity)

4. ภยาคติ (ลํ าเอียงเพราะกลัว — Bhayàgati: prejudice caused by fear)

D.III.182,228; A.II.18. ที.ปา.11/176/196; 246/240; องฺ.จตุกฺก.21/17/23.

[197] อธิษฐาน หรือ อธิษฐานธรรม 4 (ธรรมเปนที่มั่น, ธรรมอันเปนฐานที่มั่น
คงของบุคคล, ธรรมที่ควรใชเปนที่ประดิษฐานตน เพื่อใหสามารถยึดเอาผลสํ าเร็จสูงสุดอันเปนที่

หมายได โดยไมเกิดความสํ าคัญตนผิด และไมเกิดสิ่งมัวหมองหมักหมมทับถมตน, บางทีแปล
วา “ธรรมที่ควรตั้งไวในใจ” — Adhiññhàna: foundation; foundations on which a tranquil

sage establishes himself; virtues which should be established in the mind)

1. ปญญา (ความรูชัด คือ หยั่งรูในเหตุผล พิจารณาใหเขาใจในสภาวะของสิ่งทั้งหลายจนเขาถึง
ความจริง — Pa¤¤à: wisdom; insight)

2. สัจจะ (ความจริง คือ ดํ ารงมั่นในความจริงที่รูชัดดวยปญญา เริ่มแตจริงวาจาจนถึง
ปรมัตถสัจจะ — Sacca: truthfulness)

3. จาคะ (ความสละ คือ สละสิ่งอันเคยชิน ขอที่เคยยึดถือไว และสิ่งทั้งหลายอันผิดพลาดจาก

ความจริงเสียได เริ่มแตสละอามิสจนถึงสละกิเลส — Càga: liberality; renunciation)
4. อุปสมะ (ความสงบ คือ ระงับโทษขอขัดของมัวหมองวุนวายอันเกิดจากกิเลสทั้งหลายแลว

ทํ าจิตใจใหสงบได — Upasama: tranquillity; peace)
ทั้ง 4 ขอนี้ พึงปฏิบัติตามกระทูดังนี้
1. ปฺ นปฺปมชฺเชยฺย (ไมพึงประมาทปญญา คือ ไมละเลยการใชปญญา — Pa¤¤a§

nappamajjeyya: not to neglect wisdom)
2. สจฺจํ อนุรกฺเขยฺย (พึงอนุรักษสัจจะ — Sacca§ anurakkheyya: to safeguard

truthfulness)

3. จาคํ อนุพฺรูเหยฺย (พึงเพิ่มพูนจาคะ — Càga§ anubråheyya: to foster liberality)
4. สนฺตึ สิกฺเขยฺย (พึงศึกษาสันติ — Santi§ sikkheyya: to train oneself in tranquillity)

D.III.229; M.III.243. ที.ปา.11/254/241; ม.อุ.14/682/437.