Page 153 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 4 153 [202]

ออกไปใหกาวหนาสูความเจริญงอกงามของชีวิต — Vaóóhana-mukha: channels of growth;
gateway to progress)

1. อาโรคยะ (ความไมมีโรค, ความมีสุขภาพดี — ârogya: good health)

2. ศีล (ความประพฤติดี มีวินัย ไมกอเวรภัย ไดฝกในมรรยาทอันงาม — Sãla: moral conduct
and discipline)

3. พุทธานุมัต (ศึกษาแนวทาง มองดูแบบอยาง เขาถึงความคิดของพุทธชนเหลาคนผูเปน
บัณฑิต — Buddhànumata: conformity or access to the ways of great, enlightened

beings)

4. สุตะ (ใฝเลาเรียนหาความรู ฝกตนใหเชี่ยวชาญและทันตอเหตุการณ — Suta: much
learning)

5. ธรรมานุวัติ (ดํ าเนินชีวิตและกิจการงานโดยทางชอบธรรม — Dhammànuvatti: practice
in accord with the Dhamma; following the law of righteousness)

6. อลีนตา (เพียรพยายามไมระยอ, มีกํ าลังใจแข็งกลา ไมทอถอยเฉื่อยชา เพียรกาวหนาเรื่อย

ไป — Alãnatà: unshrinking perseverance)
ธรรม 6 ประการชุดนี้ ในบาลีเดิมเรียกวา อัตถทวาร (ประตูแหงประโยชน, ประตูสูจุด

หมาย) หรือ อัตถประมุข (ปากทางสูประโยชน, ตนทางสูจุดหมาย) และอรรถกถาอธิบายคํ า
อัตถะ วา หมายถึง “วุฒิ” คือความเจริญ ซึ่งไดแก วัฒนะ ดังนั้นจึงอาจเรียกวา วุฒิมุข หรือที่

คนไทยรูสึกคุนมากกวาวา วัฒนมุข

อนึ่ง ในฝายอกุศล มีหมวดธรรมรูจักกันดีที่เรียกวา อบายมุข 6 ซึ่งแปลวา ปากทางแหงความ
เสื่อม จึงอาจเรียกธรรมหมวดนี้ดวยคํ าที่เปนคูตรงขามวา อายมุข 6 (ปากทางแหงความเจริญ)

J.I.366 ขุ.ชา.27/84/27

[202] อปสเสนะ หรือ อปสเสนธรรม 4 (ธรรมดุจพนักพิง, ธรรมเปนที่อิงหรือ

พึ่งอาศัย — Apassena: virtues to lean on; states which a monk should rely on)
1. สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ (ของอยางหนึ่ง พิจารณาแลวเสพ ไดแก สิ่งของมีปจจัย 4 คือ จีวร

บิณฑบาต เสนาสนะ คิลานเภสัช เปนตนก็ดี บุคคล และธรรมเปนตนก็ดี ที่จํ าเปนจะตอง
เกี่ยวของและมีประโยชน พึงพิจารณาแลวจึงใชสอยและเสวนาใหเปนประโยชน — Pañ

isevanà: The monk deliberately follows or makes use of one thing.)
2. สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ (ของอยางหนึ่ง พิจารณาแลวอดกลั้น ไดแก อนิฏฐารมณตางๆ มี

หนาว รอน และทุกขเวทนาเปนตน พึงรูจักพิจารณาอดกลั้น — Adhivàsanà: The monk

deliberately endures one thing.)
3. สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ (ของอยางหนึ่ง พิจารณาแลวเวนเสีย ไดแก สิ่งที่เปนโทษ กออันตราย

แกรางกายก็ตาม จิตใจก็ตาม เชน ชางราย คนพาล การพนัน สุราเมรัย เปนตน พึงรูจัก